مجیدرضا حریری/نایب رئیس اتاق ایران و چین
تجارت ایران و چین طی سال های اخیر تحت تاثیر تحریم های اقتصادی علیه ایران قرار داشته است. این اثرگذاری اما از دو جهت، هم منفی و هم مثبت برای چین خود را نشان داد. تاثیر مثبت تحریم برای چین این بود که در میدان رابطه با ایران، رقیب های غربی حضور نداشتند و چین در این شرایط به شکل کاملتری وارد رابطه اقتصادی با ایران شده است اما تاثیر منفی تحریم این است که آن ها برای مبادلات بانکی با ایران و خرید نفت در فضای بین المللی فشارهایی را تحمل می کردند. در شرایط فعلی که چشم انداز مثبتی برای لغو تحریم ها طی ماه های آینده ایجاد شده است، بازتعریف روابط اقتصادی با دنیا مورد هدف قرار گرفته است. سوال این است که نقش چین در این بازتعریف روابط اقتصادی ایران چگونه تعریف می شود. باید بدانیم که رابطه اقتصادی ایران با چین به واسطه وجود تحریم ها شکل نگرفته است به این معنی که حتی اگر هیچ تحریمی از ابتدای انقلاب به بعد وجود نداشت هم چین در حال حاضر اصلی ترین شریک تجاری ایران بود. دوران بعد از جنگ و دولت سازندگی به عنوان دوران تقویت روابط تهران-پکن شناخته می شود. در دوران اصلاحات نیز سالانه رابطه ما با چین دو برابر شد. در دولت نهم و دهم هم روابط اقتصادی تهران و پکن رو به پیشرفت بود و در دولت یازدهم نیز کماکان این روابط وجود دارد بنابراین گسترش روابط ایران و چین هرگز به تحریمها وابسته نبوده است. تحریم حتی جلوی سرعت گسترش روابط ایران و چین را گرفت. در جریان تحریم با ایجاد محدودیت های بانکی، سرعت رابطه با چین کاهش یافت و در سالهای اول تحریم یعنی سال های 2010 و 2011 حجم روابط 30 تا 35 درصد افت کرد.
این کشور بزرگترین تاجر دنیا و دومین اقتصاد بزرگ دنیا است به همین دلیل بزرگترین شریک تجاری ایران است. منحنی روند پیشرفت رابطه اقتصادی ایران با چین تقریبا شبیه منحنی بزرگ شدن اقتصاد چین در دنیاست. از سال 2000 میلادی به بعد روابط اقتصادی ما با چین تقریبا دوبرابر شده و به همین نسبت، اندازه اقتصاد چین در جهان هم دوبرابر شده است. بر همین اساس روابط اقتصادی ایران و چین با تحریم و بی تحریم بر اساس نیاز دوجانبه ادامه پیدا خواهد کرد. البته در این مسیر تجارت با چین تفاوت هایی در دوره جدید با دوران تحریم خواهد کرد. در سال 2014 مجموع مبادلات تجاری چین با دنیا از 4 هزار و 600 میلیارد دلار عبور کرده است. در این سال مبادلات این کشور با ایران حدود 46 میلیارد دلار بوده است که با این حساب سهم ایران از تجارت چین با دنیا، یک هزارم است. همچنین آمارهای تجارت جهانی نشان می دهد که سهم ایران از تجارت جهان کمتر از 0.4 درصد است در حالی که سهم واقعی کشور با توجه به حجم اقتصاد ایران باید 1.2 درصد باشد با این تعریف ظرفیت افزایش 3 برابری تجارت ایران با دنیا در شرایط جدید و با ورود ایران به چرخه اقتصاد جهانی وجود دارد. در این ظرفیت جدید، چین هم سهم خواهد داشت و این موضوع نشان می دهد که لغو تحریم های ایران می تواند برای چین هم مزیت محسوب شود. اقتصاد ایران و چین مکمل یکدیگر هستند چراکه چین خریدار بزرگ انرژی محسوب می شود و ایران در این بخش فروشنده محسوب می شود. با این حساب نمی توان پذیرفت که رابطه اقتصادی با چین با توجه به وجود تحریم رونق گرفته است. همانطور که سایر کشورهای خاورمیانه نیز بدون داشتن تحریم اقتصادی با چین رابطه تجاری قدرتمندی دارند. اگر تحریم هم نبود، چین اولین شریک تجاری ایران می شد. نوع اقتصاد دو کشور و الزامات تجارت بین المللی مسیر تجارت ایران و چین را هموار ساخته است. در دوران پس از تحریم اصل موضوع تجارت با چین خدشه ناپذیر است اما در کیفیت روابط امکانات بهتری برای ایران فراهم خواهد شد به این صورت که با افزایش حق انتخاب ایران، چینی ها باید با شرکت های غربی رقابت کنند.
منبع: اتاق تهران
