تجربه متفاوت زیستی از سکونتگاه تا موزه | اتاق خبر
کد خبر: 314407
تاریخ انتشار: 14 بهمن 1394 - 08:29
شهر شیراز بنایی تاریخی، باشکوه و مملو از درختان نارنج را در قلب خود جای داده است که زمانی منزلگاه یکی از بزرگ‌مردان تاریخ ایران بوده است؛ و آن بنایی نیست جز ارگ کریم خان.

شهر شیراز بنایی تاریخی، باشکوه و مملو از درختان نارنج را در قلب خود جای داده است که زمانی منزلگاه یکی از بزرگ‌مردان تاریخ ایران بوده است؛ و آن بنایی نیست جز ارگ کریم خان. 

به گزارش اتاق خبر و به نقل از کجارو، شیراز یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان فارس است. جمعیت شیراز در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۱,۴۶۰,۶۶۵ نفر بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در حومه شهر به ۱,۷۰۰,۶۸۷ نفر می‌رسد. شیراز در بخش مرکزی استان فارس، در ارتفاع ۱۴۸۶ متری از سطح دریا و در منطقه کوهستانی زاگرس  واقع شده و آب و هوای معتدلی دارد.

اطلاعات جغرافیایی بنا

ارگ کریم خان در مرکز شهر شیراز قرار دارد. این ارگ در دوره سلطنت سلسله زندیه ساخته شده‌ است و پس از اینکه کریم خان زند شیراز را به عنوان پایتخت خود و این مکان را به‌ عنوان مکان زندگی خود انتخاب کرد، به ارگ کریمخان معروف شد. در زمان سلطنت سلسله پهلوی از ارگ به‌ عنوان زندان استفاده شد که آسیب‌هایی به آن وارد شده‌ است. در سال ۱۳۵۰ این ارگ به اداره فرهنگ و هنر وقت واگذار شد. این بنای بزرگ اکنون زیر نظرسازمان میراث فرهنگی  استان فارس  اداره می‌شود و از چند سال پیش کار مرمت این بنا آغاز شده‌ است تا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد.

موقعیت ارگ کریمخان در نقشه میدان توپخانه

موقعیت ارگ کریمخان در نقشه میدان توپخانه

کریم خـان زند تحت تاثیر معماری صفویه در شیراز اقدام به ساخت میدان وسیعی نمود و ضـلع غربی این میدان را تمـاما به بنای کاخ اندرونی خود که به اشتبـاه ارگ نامیده می‌شود، اختصاص داد.سمت شمال شرق و شمال میدان را ساختمان‌های دیوانخانه و چاپارخانه اشغال می کند. درقسمت جنوبی میدان باغ وسیعی به نام باغ نظر سـاخت و وسط این باغ عمارت کلاه فرنگی را بنا کرد. در این بنا مراسـم سیـاسی بارعام صورت می‌گرفت. درقسمت جنوب شرق، مسجد و حمام بزرگ و در شرق میدان بازار قرار می‌گیرد.

ارگ کریم خان

عکس هوایی ا ارگ کریم خان 

ارگ کریم خان

نمای حوض و حیاط ارگ

اطلاعات تاریخی

حکومت زندیه

در سال ۱۱۶۰/۱۷۴۷ هجری نادرشاه به دست چندی از ســران سپـاه خود به هلاکت رسید و اختلاف و هرج و مرج سراسر کشور را فرا گرفت. در اصفـهان سه خان لر به نام ابو الفتح خان، علی مردان خان وکریم خان زند دست به دست هم دادند و با برتخت نشاندن میرزا ابو تراب نوه دختری شاه سلطان حسین صفوی به عنوان شـاه اسماعیل سوم و ضرب سکه به نام وی در سال ۱۱۶۳ هجری به اداره امور ایران پرداختند ولی سرانجام بین آنها اختلاف افتاد و کریم خان بر رغیبان غلبه کرد. شرایط اقلیمی و موقعیت ویژه‌ای که شهر شیراز داشت که از طرفی به اصفهان و از طرف دیگر به نقاط حســاس بنادر خلیج فــارس نزدیک بود و نیـز علاقه شخصی کریم خـان به شیراز به دلایل الطافی که از آنان موقع عقب نشینی دیده بود، شاید مهمترین دلایل انتخاب شیراز به عنوان پایتخت زندیه باشد. بجز این می توان به استحکام طبیعی شیراز که کانون تجمع ایلات وفادار زند بود، اشاره کرد. کریم خان مردی بود سازنده و میل داشت از کلیه امانت محیط خود استفاده کند. وی اقدام به احداث خیابان درختی بلوار مرکزی شهر (خیابان زند) نمود که سنگ فرش گردید. چون هنگام بارندگی آب در سطح خیابان جمع می شد و از آمد و رفت مردم جلوگیری می‌کرد، کانال‌هایی در کناره‌های آن احداث نمود تا باران را به بیرون شهر هدایت نماید. خان زند به سران دولت خویش دستور داد تا در آن مناطق خانه و باغ بسازند و بدین ترتیب بزرگان کشوری و لشکری به طرح و ایجاد فضای سبز و باغ‌های روح‌افزا پرداختند.

ارگ کریم خان

 ارسی‌ها و بازی رنگ و نور

اطلاعات معماری

هنرمعماری دوره کریمخان، ترکیبی ازمعماری ایران است که به دنبال یافتن یک زبان مخصوص به خود برای ارج نهادن به تمدن و هنر گذشتگان و ادامه معماری سنتی در جهت شکوفـایی هنـرمعماری و فنون مهندسی- بومی است. هنگامی که وکیـل الدوله در ساله ۱۱۴۵ خورشیـدی شیراز را مرکزیت بخشید، طرحی کلی برای احداث مجموعه‌ای از بناهای زیبا درنظر داشت. این طرح آمیزه ای بود از معماری خاص صفویان و یادمان‌های به جا مانده از تخت جمشید.

برج‌ها

شـالوده برج‌هـا مدور برچهار گوشه کاخ با عمق تقریبی ۶ متر و پهنای تقریبی ۶ متر و پهنای۳ متر ازلاشه سنگ و شفته آهک ساخته شده و ارتفاع کلی آنها ۱۴ متر است. طرح برج‌هـای دایره‌ای شکل در چهـار گوشه ارگ کریم خـانی به طورفـراوان در پلان کاروانسراهای سـاخته شـده دوره صفـویه مشهود است. بنظر می رسد در هنگام ساخت بنا به علت نشست خاک و نامناسب تشخیص دادن خاک شمال غربی، جهت ایجاد برج که می‌بایست  وزن بسیار  زیادی در حدود یک  متر مکعب متحمل  شود، محل ساخت آن چند متر به سمت غرب کشیده شده و به همین جهت این برج در راستای برج‌های دیگرنیست و از طرفی پلان حصار بیرونی کاخ به شکل ذوزنقه ناقص درآمده است. تنها تزیین بیرونی چند نقش بسیار زیباست که با تنوع آجردر طرح‌های نیمه خوشه انگوری و رفت و برگشت مثلث، لوزی، زیگزاک و ترنج قابل مشاهده است. در قسمت لبه‌ی دیوار  برج‌ها و دیوارهای سمت بیرونی جان‌پناه‌هایی بسیـار مناسب جهت دیدبانی و تیراندازی در هنگام جنگ ساخته شده است.

ارگ کریم خان

عکسی قدیمی از برج‌های ارگ کریم خان

ارگ کریم خان

نمایی کلی از برج‌های ارگ کریم خان 

حمام داخل ارگ

درگوشه جنوب شرقی ارگ حمامی از دوره  زندیه هنوز  پابرجا است. رختکن این حمام به صورت یک هشت ضلعی ساخته شده به این ترتیب که اضلاع اصلی  آن یک چهار ضلعی است که در  چهار گوشه  چهار ضلعی  چهار ضلع  دیگر تعبیه  و بدین  ترتیب  به صورت یک هشت ضلعی درآمده است.  

امرا و فرمانروایان عصر قاجار بنا به سلیقه‌های شخصی در این بنا دخل و تصرف‌هایی ایجاد نمودند از جمله در حیاط مرکزی دست به ایجاد یک سلسله عمارت زدند که نسبت به ارگ وصله ناجوری بود و دیگر اینکه سطح نقاشی‌های دوران زندیه را پوشاندند و تزییناتی دیگر مطابق با سلیقه خود ایجاد نمودند. برای انجام این کار چون گچ به راحتی روی لایه‌های قبلی گچ قرار نمی گرفت، سطح دیوار را با تیشه زخم کرده و به همین دلیل بیشترین تخریب را در بنا ایجاد کردند.در سال ۱۳۱۰ به دنبال ساخت مرکز شهربانی، از این بنا تا سال ۱۳۵۰ به عنوان زندان شهربانی استفاده می‌شد و در آن سال ارگ کریم خان تحویل دفتر فنی حفاظت آثار باستانی شد.

ارگ کریم خان

نمای داخل حمام ارگ

ارگ کریم خان

 نمای داخل حمام ارگ

ارگ کریم خان

در واقع این ارگ کاربری‌های گوناگونی داشته است؛ در زمان حکومت سلسله زندیه این قلعه محل زندگی و مرکز فرماندهی شاهان زند بود. در زمان حکومت قاجارها، خانه فرماندار بود. شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرا، فرماندار استان فارس  دستور مرمت مینیاتوری‌های قلعه را صادر کرد. مدتی در دوره پهلوی نیز از این دژ نظامی به عنوان زندان استفاده می‌شد. امروزه این قلعه به موزه‌ای تبدیل شده که زیر نظر سازمان میراث فرهنگی ایران اداره می‌شود. ارگ کریم خان در سال ۱۳۵۱ توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره ۹۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

ارگ کریم خان

نمای داخلی ارگ ارسی ها و بازی رنگ و نورش

ارگ کریم خان

 بازنمایی تاریخی کریم خان زند در داخل خود ارگ

ارگ کریم خان

نگاره‌ای قدیمی از ارگ کریم خان

منبع: کجارو

مطالب مرتبط
نظرات
ADS
ADS
پربازدید