معرفی کتاب «نظریه های علمی پژوهش محور در جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک» | اتاق خبر
کد خبر: 319813
تاریخ انتشار: 2 اسفند 1394 - 13:53
ریباز قربانی نژاد

به گزارش اتاق خبر کتاب «نظریه های علمی پژوهش محور در جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک» اثر مشترک سیروس احمدی نوحدانی و دکتر ریباز قربانی نژاد وارد بازار نشر شده است. در خصوص اهمیت این کتاب یکی از نویسندگان آن (قربانی نژاد) به اتاق خبر توضیحاتی داده است که در ادامه خواهد آمد:

تولیدات نظری از جایگاه بی­بدیلی در هر رشته علمی برخوردارند و پویندگی نظام­های علمی- پژوهشی بر مبنای یافته ­های نظری آنها سنجیده می­شود. نظریه­ های علمی بنا به سرشت خود ارکان اساسی علوم را تشکیل می­دهند و از آنجا که تمام تفسیرها و تحلیل­های ما از پدیده­ ها در قالب نظریه­ها صورت می­گیرد، بدون ذهن مسلح به نظریه ها قادر به درک علمی از جهان پیرامون خود نیستیم.

جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک همانند سایر رشته­ های علمی بی­نیاز از تولیدات علمی و نظریه ­پردازی نیست. بر همین اساس، کتاب «نظریه­ های علمی پژوهش­محور در جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک» که نظریه­ ها و یافته ­های نظری مستخرج از رساله­ های دکتری فارغ ­التحصیلان رشته جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس را در برمی­گیرد، در راستای نیل به هدف نظریه ­پردازی و تولید نظریه­ های علمی با همکاری قطب علمی جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس توسط آقایان دکتر سیروس احمدی نوحدانی و دکتر ریباز قربانی­نژاد و با راهنمایی جناب آقای دکتر محمدرضا حافظ ­نیا، استاد تمام جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهیه و تنظیم شده است. این کتاب مشتمل بر دوازده نظریه علمی مستخرج از رساله­ های دفاع شده در مقطع دکتری رشته جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس می­باشد که هر نظریه به صورت جداگانه در قالب یک فصل ارائه شده است.

فصل اول کتاب با عنوان نظریه فضاهای جغرافیایی حایل، ضمن تعریف فضای جغرافیایی حایل و ذکر ویژگی­های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی آن، به بیان چرایی و چگونگی شکل­ گیری فضای حایل و نقش آن در سیاست داخلی و خارجی کشورهای حایل پرداخته است. عنوان فصل دوم کتاب، مذهب و گسترش حوزه نفوذ می­باشد که در آن به بررسی علمی نقش ژئوپلیتیک مذهب در گسترش حوزه نفوذ بازیگران در سطوح مختلف ملی و منطقه­ای و تأثیرگذاری آن در رقابت­های سیاسی و ژئوپلیتیکی دولتها پرداخته است. در فصل سوم الگوی مدیریت بهینه مرزهای دریایی با تأکید بر مرزهای دریاهای نیمه ­بسته تشریح شده است. در این فصل ضمن شناخت شاخص­های  مؤثر بر مدیریت مرزها، الگوی بهینه ای برای مدیریت مرزهای دریایی ارائه شده است. شاخص­های مؤثر بر مدیریت بهینه مرزها در زمینه­ های مختلف شامل واقعیت­های جغرافیایی، ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی، سیاستگذاری­های بازیگران در سطوح مختلف ملی، منطقه ­ای و جهانی، عوامل ساختاری مربوط به مرزها به صورت مفصل در این فصل تبیین شده است. در فصل چهار کتاب با عنوان الگوی روابط در مناطق ژئوپلیتیک، روابط ژئوپلیتیکی بین بازیگران در سطوح سه­گانه ساختار نظام ژئوپلیتیکی جهانی از نظر مفهومی تعریف و تبیین شده است. همچنین به شناسایی شاخص­های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی روابط در مناطق ژئوپلیتیکی (تعامل، رقابت، تقابل، سلطه و نفوذ) پرداخته شده است. در فصل پنج کتاب مدل سنجش قدرت ملی کشورها طراحی شده است. مهمترین متغیرها و شاخص­های مؤثر بر قدرت ملی در زمینه­ های نه­گانه علمی- فناوری، اقتصادی، اجتماعی، فرامرزی، فرهنگی، فضایی، سرزمینی و سیاسی- حکومتی در این فصل شناسایی شده­اند و در ادامه، رتبه­ بندی قدرت کشورها بر مبنای هرکدام از این فاکتورهای نه­ گانه آمده است. در فصل شش کتاب با عنوان بنیادهای ژئوپلیتیکی واگرایی قومی، ابتدا مفهوم و گستره واگرایی قومی و عوامل متعدد تأثیرگذار بر آن بیان شده است و سپس با بررسی دیدگاهها و رویکردهای مختلف در مورد آن، مدل ژئوپلیتیکی واگرایی قومی طراحی شده است. در فصل هفتم با عنوان طراحی الگوی سنجش عدالت فضایی، ابتدا عوامل مؤثر بر عدالت فضایی و شاخص­های مربوط به هر کدام از عوامل شناسایی شدند و سپس با توجه به ضریب تأثیر هر یک از عوامل با عنایت به نظر خبرگان؛ با استفاده از مجموع میانگین تمام شاخص­ها و معکوس کردن شاخص­های نامطلوب و فواصل آنها از میانگین ملی، الگوی سنجش عدالت فضایی تدوین گردید و در پایان وضعیت عدالت فضایی ایران بر اساس نرم­افزار عدالت فضایی با استفاده از نقشه و نمودار مشخص گردید.

در فصل هشتم کتاب الگوی عوامل ژئوپلیتیکی تنش و منازعه در روابط کشورها تبیین شده است. در این فصل، با بررسی انتقادی نظرات ارائه شده از سوی اندیشمندان حوزه روابط بین­الملل و ژئوپلیتیک در مورد ریشه­های تنش و منازعه بین دولتها، سرچشمه­های ژئوپلیتیکی تنش­زا و منازعه ­آفرین در روابط بین کشورها شناسایی شده و با طبقه­بندی آنها در هشت گروه عوامل فرهنگی(ژئوکالچر)، ژئواستراتژیک، سرزمینی-قلمروی، ژئواکونومیک، سیاسی، هیدروپلیتیک، زیست­محیطی و عوامل مربوط به فضای مجازی؛ متغیرها و شاخص­های مربوط به هرکدام از این گروه­ها که زمینه ­ساز بروز تنش در روابط بین­الملل هستند، ذکر شده­اند. در فصل نهم کتاب با عنوان تبیین نظری مفهوم مکان و منطقه استراتژیک، با استفاده از روش­شناسی استنباطی و مطالعه تطبیقی، تفاوت­ها و افتراقات شاخص­های منطقه استراتژیک در دو برهه زمانی قبل و بعد از جنگ سرد مشخص شده است و در ادامه ماهیت و فلسفه وجودی مناطق استراتژیک در سطح جهان و دلایل تغییر و تحول آن مناطق در طول زمان تبیین شده است. فصل ده کتاب به آسیب­شناسی دولت محلی در ایران با تأکید بر شوراهای اسلامی کلان­شهرها پرداخته است. عدم اختیارات لازم برای تصمیم­گیری قاطع در امور محلی، عدم استقلال مالی، عدم ضمانت اجرایی مصوبات شورا، نگرش تنزیلی به شوراها، عدم حضور نیروهای متخصص در شوراها، خودمحوری شوراها، چند شغله بودن اعضای شورا و انجام فعالیت­های شورایی به عنوان وظیفه فرعی و درجه دوم، بی­توجهی اعضا به ماهیت ستادی خود و روی­آوردن به امور اجرایی به عنوان آسیب­های اصلی شوراهای اسلامی کلان­ شهرهای ایران شناسایی شده­ اند. در فصل یازدهم کتاب با عنوان الگوی نظری طراحی راهبرد دفاعی مبتنی بر عوامل ژئوپلیتیکی، نقش عوامل جغرافیایی و ژئوپلیتیکی در طراحی راهبرد دفاعی دولتها در شش گروه عوامل فیزیکی، انسانی، اقتصادی، سیاسی داخلی، سیاسی بین­المللی و نظامی طبقه ­بندی شده و در ادامه متغیرهای مؤثر مربوط به هر گروه ذکر شده­اند. فصل آخر کتاب نیز به مطالعه نقش مکان­های جغرافیایی در سیاست جهانی با بررسی موردی ساحل شرقی مدیترانه پرداخته است. در این فصل ابتدا مفاهیم مکان جغرافیایی، بحران ژئوپلیتیکی، سطوح مداخله در روابط بین­المللی و رویکرد کوانتومی در سیاست بین­الملل تبیین و تعریف شده اند و سپس با بیان اهمیت استراتژیک و ژئوپلیتیک ساحل شرقی مدیترانه، بحران ژئوپلیتیکی پایدار آن محدوده جغرافیایی و سطوح مداخله بازیگران محلی، منطقه­ای و جهانی در آن تحلیل شده است.

این کتاب در 12 فصل و 344 صفحه توسط انتشارات پاپلی مشهد منتشر شده و روانه بازار کتاب شده است. مطالعه آن برای دانشجویان رشته­های جغرافیای سیاسی و روابط بین­الملل و علاقه­مندان به موضوعات سیاست داخلی و خارجی کشورها ضروری به نظر می­رسد.

نظرات
ADS
ADS
پربازدید