اسطوره رومیان چه رازهایی در دل دارد؟ | اتاق خبر
کد خبر: 357278
تاریخ انتشار: 16 تیر 1395 - 04:49
روزنامه شرق در صفحه علم، گزارشی را درباره آغاز فعالیت فضاپیمای جونو در مدار مشتری منتشر کرد.

اتاق خبر - در این گزارش که در شماره سه شنبه 15 تیر 1395 هجری خورشیدی به قلم سعیده پوررضا منتشر شد، می خوانیم: فضاپیمای جونو دیروز (دوشنبه ١٤ تیر، چهارم جولای)، پس از طی‌کردن سه‌ میلیارد کیلومتر و سفری پنج‌ساله، وارد مدار مشتری شد و کار بررسی دقیق این غول منظومه شمسی و قمرهای آن را آغاز کرد. مأموریت جونو برای اکتشاف مشتری، به دلایل بسیار، مهم است؛ ازجمله اینکه این فضا، در یک دهه گذشته اولین فضاپیمایی است که وظیفه آن بررسی و ارزیابی مشتری است، هرچند ناسا پیش از این هم کاوشگری به نام «گالیله» را به مقصد مشتری فرستاده بود.
گالیله هشت سال در مدار این سیاره ماند و تصویرهای بسیاری را از این سیاره و قمرهای زیاد آن به زمین فرستاد. ما از تصویرها و اطلاعات بسیاری که گالیله به زمین فرستاد، چیزهای بسیار مهمی را دریافتیم؛ از جمله اینکه در زیر سطح یخ‌زده یکی از قمرهای این سیاره به نام «اروپا»، اقیانوس بسیار بزرگی وجود دارد. دانشمندان می‌گویند احتمال دارد در این مکان، گونه‌هایی از انواع حیات وجود داشته باشد، به بیان دیگر، محتمل‌ترین مکان برای یافتن حیات است. اما هدف اصلی این مأموریت، توجه به خود سیاره مشتری و درک پدیده‌های موجود در این سیاره است؛ ازجمله اینکه در زیر ابرهای غلیظ و متراکم این سیاره چه چیزهایی وجود دارد. درادامه، اهداف مأموریت جونو را با هم مرور می‌کنیم.
جونو فضاپیمایی رباتیک (بدون سرنشین) متعلق به ناساست که به‌تازگی به مدار سیاره مشتری رسیده است. این کاوشگر فضایی را که پنجم آگوست ٢٠١١ از فلوریدا به فضا پرتاب شد، شرکت لاکهید مارتین و مؤسسه تحقیقات جنوب غربی ساخته‌اند و هدایت می‌کنند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این فضاپیما آن است که انرژی لازم برای فعالیت‌های آن، از پرتوهای خورشید فراهم می‌شود. این کاوشگر با شکستن رکورد سابق روزتا، به فاصله ٨٠٠‌میلیون‌کیلومتری از خورشید رسید که برای فضاپیمایی که انرژی‌اش را فقط از پرتوهای خورشید می‌گیرد، بسیار چشمگیر است.
دستاورد کاوشگر جونو ازآن‌رو اهمیت دارد که این کاوشگر هرچه از خورشید دورتر می‌شود، شدت تابش پرتوهای خورشیدی نیز کاهش پیدا می‌کند. به‌این‌ترتیب، کم‌کم و با نزدیک‌ترشدن به مقصد یعنی سیاره مشتری، منبع انرژی این کاوشگر، تضعیف می‌شود. به گفته «ریک نیباکن»، مدیر پروژه جونو در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (جی‌پی‌ال)، فاصله مشتری تا خورشید پنج‌برابر زمین تا خورشید است و درنتیجه، انرژی نور خورشید در این فاصله، ٢٥ برابر کمتر می‌شود. با این‌همه، طراحی جونو به گونه‌ای است که می‌تواند همین مقدار کم انرژی خورشید را جذب و برای انجام مأموریت‌های خود از آن استفاده کند.
**من به مقصد رسیده‌ام
اکنون که جونو به مقصد رسیده است، با ارسال ساده‌ترین نوع سیگنال، یعنی یک صدای بیپ سه‌ثانیه‌ای، مسئولان زمینی این طرح را از موفقیتش باخبر می‌کند. این صدای بیپ سه‌ثانیه‌ای (که دانشمندان و مهندسان، مدت‌ها متنتظرش بودند)، معنای دیگری هم دارد، اینکه برنامه روشن موتور به مدت ٣٥ دقیقه برای کاهش سرعت این فضاپیما و قرارگرفتن در میدان گرانش مشتری، با موفقیت انجام شده است.
این مأموریت هم مانند همه برنامه‌های اکتشافی فضا، دشواری‌هایی دارد. یکی از مهم‌ترین این دشواری‌ها، لزوم خودکار یا رباتیک‌بودن آن است. اگر در انجام برنامه‌ها اختلالی پیش بیاید، هیچ‌کس نمی‌تواند مداخله کند. ٤٨ دقیقه طول می‌کشد که یک سیگنال رادیویی از جونو به زمین برسد. به‌همین‌دلیل پیش از آنکه دانشمندان در مرکز مدیریت جونو پیام روشن‌شدن موتور را دریافت کنند، فضاپیما وارد مدار شده و موتورش را خاموش کرده است.
**پرسش‌های بنیادی
هدف اصلی مأموریت جونو، کشف رمز معماهای زیر سطح جونو است. برای مثال، لکه بزرگ و سرخ مشتری که در چند صد سال گذشته، به دور خود می‌گردد، تا چه عمقی ادامه دارد؟ یا درون بزرگ‌ترین سیاره منظومه خورشیدی ما چه چیزهایی قرار دارد؟ «دایان براون»، مدیر اجرائی برنامه جونو، در یک کنفرانس خبری گفته بود: «ما هنوز پرسش‌های بسیاری داریم و جونو آماده است پاسخ این پرسش‌ها را ارائه دهد».
البته باید در نظر داشت پاسخ‌هایی که جونو فراهم می‌کند، لزوما درباره سیاره مشتری یا قمرهای آن نیست و ممکن است اطلاعاتی بسیار بنیادی‌تری را در اختیار ما قرار دهد، برای مثال «اسکات بولتون»، یکی از دانشمندان اصلی این طرح ١,١‌ میلیارد دلاری می‌گوید: «یکی از مهم‌ترین اهداف ما این است که به چگونگی تشکیل منظومه خورشیدی پی‌ ببریم. سیاره‌های منظومه ما چگونه ساخته شده‌اند؟».
**ارباب غول‌ها
سیاره مشتری حتی در بین «غول‌های گازی» نیز سیاره‌ای بسیار بزرگ محسوب می‌شود. برای مثال سیاره زحل یا کیوان رتبه دوم را از لحاظ اندازه در بین سیاره‌های منظومه شمسی ما دارد، اما مشتری سه‌برابر کیوان است و رتبه اول این فهرست را در اختیار دارد. مشتری بزرگ‌ترین سیاره‌ منظومه شمسی است؛ آ‌ن‌قدر بزرگ که همه‌ سیاره‌های منظومه شمسی، از زمین گرفته تا نپتون و همه سیارک‌ها و شهاب‌ها و دنباله‌دارها، در این سیاره‌ جا می‌شوند. مشتری را می‌توان پس‌ماندی از تولد خورشید دانست، زیرا از گاز سحابی اولیه ابتدا خورشید شکل گرفت و از آنچه به‌جا ماند، مشتری پدید آمد. به‌همین‌دلیل است که مشتری هم مانند خورشید سرشار از هیدروژن و هلیوم است، با این‌همه، مقدار کمی از عنصرهای دیگر مانند لیتیم، کربن و هیدروژن نیز دارد که همین عنصرها هستند که توجه دانشمندان را جلب کرده‌اند.
**ابزارهای علمی و نقشه‌برداری
سیاره مشتری میدان مغناطیسی بسیار بزرگی دارد. این میدان مغناطیسی حدود ١٠ برابر میدان مغناطیسی زمین است. یکی از برنامه‌های علمی فضاپیمای جونو، نقشه‌برداری از این میدان مغناطیسی بزرگ و قدرتمند است. برای انجام این کار هم روی یکی از صفحات خورشیدی‌اش، ابزاری قرار داده‌اند که شار مغناطیسی و جهت میدان را اندازه‌گیری می‌کند. اما خطر بزرگی هم جونو و ابزارهای اندازه‌گیری آن را تهدید می‌کند؛ به‌ویژه آنکه این فضاپیما بسیار نزدیک به مشتری پرواز می‌کند. این خطر، وجود کمربندهای پرتوزا است که زمین نیز مشابه آنها را دارد که کمربندهای «ون‌آلن» نام دارند.
این پرتوهای پرانرژی با نفوذ به دستگاه‌های الکترونیکی سبب ایجاد اختلال و نابودشدن ساختار مولکولی‌شان می‌شود. دانشمندان برای کاهش زیان این پرتوها، نوعی محافظ تیتانیومی برای جونو ساخته‌اند که یک سانتی‌متر ضخامت دارد و می‌تواند تا حد قابل قبولی، از ایجاد اختلال روی ابزارها جلوگیری ‌کند. جونو درمجموع ٩ ابزار علمی دارد که قرار است با استفاده از آنها، علاوه‌بر میدان مغناطیسی، نقشه‌ای دقیق از گرانش این سیاره تهیه و شفق‌های قطبی آن را بررسی کند و با ابزار «رادیوسنج ریزموج‌«، مقدار و میزان توزیع آب و اکسیژن را اندازه بگیرد.
**دانستنی‌هایی درباره جونو
نام جونو که برای این فضاپیما انتخاب شد، در اساطیر روم باستان ریشه‌ دارد. «جونو»، همسر ژوپیتر (مشتری)، خدای خدایان روم بود. از توانایی‌های منحصربه‌فرد جونو، نگاه دقیق او در رفتار ژوپیتر و ارزیابی عمیق آن بود، به گونه‌ای که می‌توانست به‌آسانی از اسرار درون او باخبر شود. فضاپیمای جونو نیز که به‌تازگی به مدار این غول گازی منظومه‌ شمسی رسید، در پی آن است که با نگاهی دقیق به این سیاره، به مهم‌ترین و دشوارترین پرسش‌های دانشمندان سیاره‌شناس پاسخ دهد.
گفتنی است در این فضاپیما یک پلاک اختصاصی از گالیله از جنس آلومینیم هست که شش گرم وزن دارد. روی پلاک جمله‌ای از گالیله و با دست‌خط خود او حک شده است. گالیله این جملات را ژانویه سال ١٦١٠ و پس از کشف اقمار مشتری (اقمار گالیله‌ای) نوشته است. همچنین در این سفینه سه مجسمه‌ لگو، از جمله یکی به شکل گالیله قرار دارد. دو لگو دیگر خدای رومی ژوپیتر (مشتری) و همسر آن جونو است. لگو این مجسمه‌ها را به جای پلاستیک، از جنس آلومینیوم ساخته‌اند تا بتواند وضعیت دشوار فضا را تحمل کند. قرار است این فضاپیما ٢٠ ماه در مدار این سیاره قرار گیرد تا اطلاعاتی را درباره این سیاره و قمرهای آن به زمین مخابره کند.
*منبع: روزنامه شرق

نظرات
ADS
ADS
پربازدید