مجلس دوازدهم در شرایطی اخیرا شاهد چهارمین استعفای خود بود که برای اولین در تاریخ مجالس پس از انقلاب، نمایندگان با حضور یکی از خودشان در یکی از سمتهای دولتی مخالفت کردند، آن هم در شرایطی که اگر قرار بر اجرای قانون بود، نظریه تفسیری شورای نگهبان استعفا از مجلس و موافقت نمایندگان با آن برای حضور در مقام دولتی را لازم نمیداند.
«استعفا» اگرچه در آیین نامه داخلی مجلس و البته قانون اساسی برای نمایندگان مجلس به عنوان یک حق پیش بینی شده و اما همچنان واژهای سنگین در راهروهای ساختمان هرمی شکل میدان بهارستان محسوب میشود به طوری که نمایندگان در ادوار اخیر پارلمان کمتر در اعتراض به وضعیت خود یا شرایط حوزههای انتخابیهشان تن به استعفا میدهند مگر آنکه پای رفتن به پستی مهم در دولتها در میان باشد. دولت مسعود پزشکیان تا اینجا از 2 نماینده مجلس، غلامرضا نوری قزلجه و احمد دنیامالی به عنوان وزیر استفاده کرده و با در نظر گیری شخص رئیس جمهوری، باید گفت که دولت چهاردهم تا اینجا 3 نماینده مستعفی از پارلمان در خود جای داده است.
عبدالکریم حسینزاده نفر چهارم این فهرست است با این تفاوت که او هنوز کار خود را شروع نکرده، آن هم نه به واسطه منع قانونی بلکه به واسطه احترامی که شخصا برای نمایندگان قائل است و ترجیح میدهد پس از حل و فصل کامل ماجرا به عنوان معاون توسعه مناطق محروم رئیس جمهوری مشغول فعالیت شود.
223 استعفا؛ 35 مستعفی
دوازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی هنوز به یکسالگی خود نرسیده ولی از لحاظ استعفا در میان دیگر ادوار پارلمان، حرف برای گفتن دارد. در مجموع در ادوار دوازده گانه مجالس پس از انقلاب اسلامی، 223 نماینده مجلس استعفای خود را تقدیم هیات رئیسه کردهاند که از این میان، فقط 34 مورد آن منجر به پذیرش استعفا از سوی مجلس یا خروج افراد مستعفی از پارلمان شده است. این آمار البته به استثناء وضعیت عبدالکریم حسینزاده لحاظ شده است.
او در حال حاضر مستعفی از مجلس به شمار میرود و دیگر امکان حضورش در قوه مقننه از دید قانون اساسی و تفسیر شورای نگهبان از آن وجود ندارد بنابراین باید گفت که تعداد افرادی که مستعفی از مجلس به شمار میروند به 35 عدد رسیده است.
مجالسی با بیشترین استعفا
ششمین دوره مجلس شورای اسلامی از حیث نمایندگانی که عطای پارلمان را به لقایش بخشیدند و فارغ از پذیرش یا عدم پذیرش، استعفای خود را تقدیم مجلس کردند، رکورددار است. در مجلس ششم مجموعا 124 نماینده مجلس استعفای خود را تقدیم هیات رئیسه قوه مقننه کردند که فقط با استعفای یک نفر از آنان موافقت شد؛ ناصر خالقی. او نماینده اصفهان در مجلس بود که در دولت دوم سید محمد خاتمی به عنوان وزیر کار معرفی شد.
123 نماینده دیگر در اعتراض به رد صلاحیت گسترده کاندیداهای هفتمین دوره مجلس توسط شورای نگهبان استعفای خود را تقدیم هیات رئیسه کردند و دست به تحصن زدند. هرچند که این اقدام هم نتیجهای در پی نداشت. پس از مجلس اصلاحطلب ششم، مجلس اصولگرای نهم با 48 استعفا، در رتبه دوم قرار دارد.
این مجلس یکی از اولین مجالس تاریخ جمهوری اسلامی است که نمایندگان حوزههای انتخابیه اصفهان و خوزستان به صورت دسته جمعی استعفا میدادند. در این مجلس هم اما خبری از به جریان افتادن استعفاها نبود و فقط استعفای کاظم جلالی به جریان افتاد و در نهایت هم مورد پذیرش قرار گرفت تا او به عنوان سفیر ایران در روسیه مشغول فعالیت شود.
بیشترین سهم پارلمان در دولت
با این حال اگر قرار بر پذیرش استعفاها باشد، مجلس اول رکورددار خواهد بود. در این مجلس مجموعا استعفای 12 نماینده مجلس مورد پذیرش قرار گرفت. جالب آنکه از این میان، 7 نفر از نمایندگان با خداحافظی از مجلس به فعالیت در دولت مشغول شدند. البته از این فهرست 7 نفره، 2 نفر با دولت دوم و 5 نفر با دولت سوم همکاری کردند.
در میان دولتها هم، دولتهای نهم و دهم تحت مدیریت محمود احمدینژاد مجموعا با استفاده از 5 نماینده مجلس، 4 نماینده در دولت نهم و یک نماینده در دولت دهم، رکورددار است هرچند که با حضور عبدالکریم حسینزاده در دولت چهاردهم و با احتساب شخص مسعود پزشکیان، این دولت به رکورد دولت نهم رسیده و تا اینجا 4 نماینده سابق مجلس را در خود جای داده است.
مجالس بدون استعفا
مجالس دوم و چهارم تنها مجالس تاریخ جمهوری اسلامی به شمار میروند که در آن هیچ نمایندهای اقدام به استعفا از پارلمان نکرده است. مجلس دوم حد فاصل سالهای 63 تا 67 مشغول فعالیت بود.
مجلس چهارم هم حد فاصل 7 خرداد 71 تا 6 خرداد 75 مشغول فعالیت بود، تنها مجلس تاریخ جمهوری اسلامی است که شاهد هیچ استعفایی از سوی نمایندگانش نبوده است. ریاست این دوره از مجلس برعهده علی اکبر ناطق نوری.
در جدول زیر اسامی کامل نمایندگان مستعفی ادوار مجلس به علاوه دلایل این موضوع در کنار نتیجه اقدامشان جمع بندی شده است هرچند که باتوجه به گذشت سالیان بسیار از ادوار پارلمان، امکان خطا در آن وجود دارد.
