تصوير اقتصاد در شيشه‌هاي مات | اتاق خبر
کد خبر: 8187
تاریخ انتشار: 25 مهر 1390 - 11:57
اتاق نیوز- صنعت شيشه و بلور كشور، با توجه به تحولات گسترده در تكنولوژي ساخت شيشه و بلور، طيف گسترده‌اي از لوازم‌خانگي، محصولات و لوازم ساختماني، صنايع كامپوزيت كه از الياف شيشه استفاده مي‌كند، محصولات گسترده در صنعت خودرو، رايانه، تلفن همراه و... را دربرمي‌گيرد و مانند هزاران سال گذشته كه تنها در ظروف و لوازم خانگي شيشه و بلور خلاصه مي‌شد، محدود نيست، بلكه اكثر صنايع از صنعت ساختمان گرفته تا خودروسازي، كالاهاي صنعتي، لوازم خانگي، و حتي انواع تاسيسات و تجهيزات عمومي در گوشه‌وكنار شهرها و روستاها از شيشه و بلور و الياف شيشه استفاده مي‌كنند. صنعت كامپوزيت نيز از تركيب شيشه، الياف شيشه‌اي، پلاستيك، چوب، آهن و انواع تركيب‌ها، پوشش‌ها و ورق‌ها را به وجود آورده است. اين تغييرات و تحولات به حدي است كه گاهي با مشاهده نماهاي ساختمان‌ها، خودروها و... از خود مي‌پرسيم اين نما و محصول، شيشه است يا پلاستيك يا ... و حال سوال اين است كه صنعت شيشه و بلور ايران با اين همه قدمت چندهزارساله و مزيت نسبي معادن و مواد اوليه اين صنعت، چه سهمي از اين همه تنوع گسترده از شيشه و بلور در لوازم خانگي گرفته تا صنايع مختلف و محصولات متنوع بازار امروز دارد و دليل مشكلات و عقب‌افتادگي ما از اين بازار چيست و چرا وارد‌كننده تعدادي از اين محصولات هستيم. البته بايد موفقيت‌ها را نيز مورد توجه قرار دهيم و ايجاد كارخانه‌هاي مجهز و پيشرفته و توليد كيفي شيشه و بلور، همچنين تنوع محصولات ايراني در بازار را نيز به آنها اضافه كنيم و رشد و توسعه اين صنعت را با شتاب بيشتري خواستار شويم. صنعت شيشه و بلور كشور همچون ساير بخش‌هاي اقتصادي و صنعتي كشور، با مشكلات عمومي نظير قاچاق، واردات بي‌رويه، رشد هزينه‌هاي توليد به‌خصوص افزايش هزينه سوخت و انرژي بعد از هدفمندي يارانه‌ها، رشد هزينه حمل‌و‌نقل، ركود نسبي در صنعت ساختمان به‌عنوان مهم‌ترين مشتري اين صنعت، نرخ سود بالاي بانكي و عدم هدايت به موقع نقدينگي، تورم و رشد هزينه‌هاي زندگي و در نتيجه تقاضاي كارگران براي افزايش دستمزد و... مواجه است. علاوه بر اين مشكلات عمومي و كلان اقتصادي كه هر بخش از اقتصاد را تحت‌تاثير قرار مي‌دهد، عقب‌ماندگي فناوري بخش عمده‌اي از كارگاه‌هاي شيشه و بلور، نبود ماشين‌آلات به‌روز و پيشرفته، شرايط كارگاهي نامناسب و... باعث شده كه امنيت كافي و بهداشت كاري در محيط تعدادي از كارگاه‌ها حاكم نباشد. اگر چه تعدادي از كارخانه‌ها در اصفهان و قزوين و چند نقطه ديگر به تكنولوژي روز و باكيفيت شيشه و بلور مجهز شده‌اند و كيفيت صنعت شيشه ايران را در حد قابل‌توجهي بالا برده‌اند اما متاسفانه هنوز بخشي از بازار شيشه، بلور، لوستر و... را واردات بي‌رويه از چين، امارات، ژاپن، فرانسه و... پوشش مي‌دهد و ميليارد‌ها تومان از مخارج خانوار ايراني به جاي اينكه صرف اشتغال و توليد اين صنعت بزرگ در كشور شود و بيكاران و كارگران معمولي و ساده را مشغول به كار كند، صرف واردات اجناس تجملي و لوكس از خارج مي‌شود. اين در حالي است كه تجربه چند كارخانه موفق در كشور نشان مي‌دهد كه نيروي متخصص ايراني و مديران و سرمايه‌گذاران ما قادرند شيشه و بلور و صنايع جانبي آن را در حد كيفيت محصولات فرانسوي و ژاپني ارايه دهند و تا ابد نبايد وارد‌كننده اين محصولات از خارج باشيم. به عقيده بسياري از مديران اتحاديه‌ها و كارخانه‌هاي موفق شيشه و بلور در كشور، ايران از معادن ارزشمندي برخوردار است كه مي‌تواند مواد اوليه و مورد نياز شيشه و بلور و توليد با كيفيت آنها را به همراه داشته باشد و ايران داراي مزيت نسبي خوبي در اين زمينه است كه نه‌تنها مي‌توان نياز داخل كشور و حدود 18 ميليون خانوار ايراني را تامين كرد بلكه مي‌توان به صادرات شيشه و بلور با توجه به نزديكي ايران به افغانستان، عراق، پاكستان و ساير كشورهاي همسايه توجه داشت و در اين زمينه برنامه‌ريزي كرد. اين صنعت با مشكلاتي نظير كارگاه‌هاي قديمي و آلودگي و شرايط نامناسب كار مواجه است و هنوز ديدن چهره‌هاي سوخته و سياه و شرايط لباس و كفش و وضعيت كاري كارگران در اين كارگاه‌ها، توجه هر انسان بااحساسي را به خود جلب مي‌كند. تعدادي از اين كارگاه‌ها در اطراف شهرهايي مانند تهران و ورامين مستقر هستند كه كارگران ارزان، كودكان و نوجوانانی با سن كم در محيط‌هايي كار مي‌كنند كه از نظر مسموميت هوا، آلاينده‌هاي موجود در كارگاه، كوره‌ها و... در معرض خطرات و بيماري‌هايي هستند كه توليد‌كننده و خانواده‌ها را نگران كرده است. رشد بي‌رويه واردات قاچاق ايران با داشتن منابع سرشار كاني‌هاي غيرفلزي مورد استفاده از تهيه شيشه از بهترين موقعيت براي توليد انواع شيشه برخوردار است كه به دليل بي‌توجهي از اين پتانسيل استفاده لازم نمي‌شود. شيشه از جمله مواد مصرفي است كه همه روزه بر ميزان و تنوع استفاده آن افزوده مي‌شود. بسياري از ساخته‌هاي حاصل از فناوري‌هاي جديد نيز با اتكا به صنعت شيشه در حال رشد است كه درصد اعظم مواد استفاده مردم را شيشه تشكيل مي‌دهد. از آنجا كه هر روز ساختمان‌هاي جديد با كاربري شيشه پنجره و ساير لوازم ساختماني متنوع در كشور ساخته مي‌شود، يكي از كارهاي اساسي در اين زمينه بايد توجه به سليقه مشتري و توليد محصولاتي باشد كه بازارهاي جديد، آنها را مي‌پسندد و ايران به دليل سابقه سنتي در توليد شيشه و منابع غني مواد خام اين محصول مي‌تواند در صورت استفاده از فناوري‌هاي جديد، به يكي از مراكز مهم توليد شيشه تبديل شود. آمار توليد و صادرات و واردات ميزان توليدات شيشه تخت و فلت در ايران در سال 1381 به بيش از 436 هزار تن رسيد و در اين سال بيش از 341 هزار و 502 تن ظروف شيشه‌اي در كشور توليد شد كه نسبت به توليد ظروف شيشه‌اي در سال 1372 كه حدود 146 هزار 361 تن بود، نشانگر رشد حدود 230درصدي توليد طي 9 سال، از 72 تا 81 است. در كنار اين آمار توليد، در سال 1378 بيش از 1048 تن ظروف شيشه‌اي وارد كشور شد كه اين رقم در سال 79 به حدود 1242 تن رسيد و با اينكه آمار دقيق در مورد ظروف شيشه‌اي وارده از مناطق آزاد و به صورت قاچاق در دست نيست، نشان‌دهنده اين واقعيت است كه رقم قابل توجهي از بازار مصرفي كشور را شيشه و بلور وارداتي تامين مي‌كند كه البته از نظر قيمتي، قيمت بالاتري نسبت به شيشه و بلور داخلي دارند. البته ميزان صادرات ظروف شيشه‌اي در سال 78 را 22 هزار و 524 تن و در سال 83 حدود 79 هزار و 510 تن اعلام شده است. ظرفيت‌سازي صنعت شيشه‌سازي در ايران از سابقه‌اي طولاني برخوردار بوده و قدمت آن به دوهزار سال قبل از ميلاد برمي‌گردد. از جمله مواردي كه سابقه اين صنعت را در ايران نشان مي‌دهد، كشف يك ظرف شيشه‌اي زردرنگ با زينتي شبيه به خطوط شكسته موج‌دار در يكي از مقبره‌هاي لرستان و همچنين يك گردنبند شيشه‌اي متعلق به 225 سال قبل از ميلاد در شمال غربي ايران است. براين اساس ظرفيت‌سازي در اين صنعت، با اين قدمت چندهزارساله موضوعي است كه همواره مورد توجه فعالان اين صنعت بوده و در سال‌هاي اخير تلاش شده كه ظرفيت كارخانه‌هاي باكيفيت افزايش يابد تا صنعت شيشه ايران حرفي براي گفتن در بازار جهاني داشته باشد. آمارها نشان مي‌دهد كه در سال 82 در بخش شيشه تخت و فلت بيش از 27 هزار تن از ظرفيت جديد ايجاد شده است و سرمايه‌گذاران به اين بازار ارزشمند و سودآور توجه نشان داده‌اند. مشكلات كارگري صنعت شيشه دستمزد پايين، محيط كاري نامناسب در برخي كارگاه‌ها، سن پايين برخي كارگران، نبود بيمه و امنيت مناسب در محيط برخي كارگاه‌ها و... از جمله مشكلات كارگري اين صنعت است. البته براي كارآفرينان نيز به همين اندازه مشكلاتي وجود دارد و مدير كارگاه نيز با مشكلات اداره بيمه مواجه است. برخي از نيروهاي كار از بيمه به‌عنوان ابزاري براي فشار به كارآفرينان استفاده مي‌كنند. بيمه كردن نيروهاي كار نيز اجباري و قوانين كار به نحوي يك‌طرفه است. از گذشته مشكلاتي در اين زمينه وجود داشته است مثلا مشاهده شده مامور بيمه در زمان مراجعه به يك فروشگاه يا شركت اسامي افرادي را كه به‌عنوان مشتري در آنجا بوده‌اند در فهرست بيمه درج كرده و پس از شش ماه صاحب آن شركت يا فروشگاه متوجه موضوع و بدهكار شدن تامين اجتماعي شده است و رفع چنين مشكلي بسيار زمان‌بر و هزينه‌بر بوده يا برخي از نيروهاي كار گمان مي‌كنند پس از بيمه شدن حق دارند به راحتي و با كوچك‌ترين حرفي كه به آنها زده مي‌شود به اداره كار و بيمه شكايت كنند. مسايلي از اين دست است كه موجب مي‌شود كارآفرينان حتي‌الامكان از بيمه كردن پرسنل خودداري كنند. يكي ديگر از مشكلات بيمه‌اي درخصوص كارگران متري‌كار يا روزمزدي يا پروژه‌اي مثلا تخليه شيشه از كاميون است كه به هيچ نحو تحت پوشش بيمه قرار نگرفته‌اند. بنگاه‌هاي زودبازده و كوچك صنعت شيشه نيز براي ايده‌هاي خلاق و كارآفرين موثر بوده‌اند اما از لحاظ نقدينگي مشكل دارند. عقب‌ماندگي صنعت كامپوزيت شيشه استفاده از الياف شيشه در بسياري از صنايع و محصولات بازار جهاني مورد توجه قرار گرفته و براي پوشش‌ها و عايق‌هاي حرارتي مورد استفاده قرار مي‌گيرد اما از آنجا كه ارزاني انرژي در ايران، باعث عدم استفاده از عايق‌هاي حرارتي، شيشه‌هاي دوجداره، صداگير و... شده است در نتيجه اين صنعت نيز در ايران كمتر رشد كرده و از نظر فني نيز با عقب‌ماندگي مواجه هستيم. تامين الياف شيشه به اذعان بسياري از كارشناسان و صنعتگران، عمده‌ترين مشكل صنايع كامپوزيتي كشور است و در اين زمينه مشكلات متعددي وجود دارد. توليدكننده‌هاي لوله‌هاي جی.آر.پی با مشكل تامين الياف شيشه مورد نياز مواجه هستند و به همين دليل گاهي با ظرفيت كمتر توليد مي‌كنند و توليد الياف شيشه از مسايلي است كه بايد مورد توجه دولت و بخش خصوصي قرار گيرد، چرا كه با توليد الياف شيشه در داخل مي‌توان از خارج شدن سرمايه‌هاي ملي جلوگيري كرد، همچنين مي‌توان هزينه‌هاي حمل‌ونقل و تعرفه‌هاي گمركي را كه عملا شركت‌هاي توليدكننده پرداخت مي‌كنند، كاهش داد. مشكل تامين مواد اوليه مخصوصا الياف شيشه دليل كندي روند پژوهش و تحقيق در زمينه مواد جديد در كشور است. تكنولوژي پالتروژن كه نياز به حجم بالاي الياف شيشه دارد، در پژوهشگاه پليمر ايجاد شده و دستگاه پالتروژن نيز ساخته شده و محصولات پالتروژن هم به صورت نيمه‌صنعتي توليد شده است. اما در صورت فراهم نبودن الياف شيشه، اين تكنولوژي با مشكل جدي مواجه خواهد شد. وضعيت توليد شيشه در بازار ايران و جهان سهم ايران از توليد جهاني شيشه در سال 2002 حدود 5/2 درصد بوده است. به عبارت ديگر، صنعت شيشه كشور در سال 1382، ميزان 862 هزار تن انواع محصولات شيشه‌اي توليد كرده كه شامل 586 هزار تن شيشه تخت و 275 هزار تن شيشه ظروف بوده است. در سال 1383 توليد شيشه كشور به 997 هزار تن رسيد كه شامل 656 هزار تن شيشه تخت و 341 هزار تن شيشه ظروف بوده است. بازار جهاني شيشه فلت در سال 2002 تقريبا معادل 35ميليون تن (چهار ميليارد مترمربع) و به ارزش 14ميليارد يورو بود كه با رشدي معادل 5/3درصد به 5/37ميليون تن در سال 2004 رسيد از اين مقدار حدود 70درصد مربوط به شيشه ساختماني، ‌10درصد شيشه خودرو و 20درصد باقيمانده به‌صورت تزیيني و ديگر كاربردهاي داخلي بوده است. در جهان بيش از 231 خط توليد شيشه با ظرفيت توليد 94هزار تن در روز وجود دارد كه 44درصد خط توليد و 54درصد ظرفيت توليد متعلق به چهار شركت پيلكينگتون انگليس با 23خط توليد و ظرفيت 12هزار و 600 تن در روز، ساينت گوبين فرانسه با 17 خط توليد و ظرفيت 9هزار تن در روز، آساهي در ژاپن با 39 خط توليد و ظرفيت 19هزار تن در روز و گاردين آمريكا با 23 خط توليد و ظرفيت 10هزارو200 تن در روز هستند. سهم ايران از توليد جهاني با توليد 656هزار و 500 تن در سال شيشه تخت، 3/2 درصد است. توليد انبوه شيشه در دهه 1340 با توليد شيشه جام و بلور شروع شد. كل ظرفيت توليد شيشه جام در ايران تا سال 1368 به حدود 190هزار تن رسيد و بعد از آن در پي توجه دوباره و ضرورت ارتقاي ظرفيت توليد شيشه جام كشور، دو طرح جديد توليد شيشه به ظرفيت 120 هزار تن به بهره‌برداري رسيد و ظرفيت توليد شيشه جام كشور به مرز 300 هزار تن در سال رسيد. سهم ايران از بازار سيليس، ماده اوليه صنعت شيشه ميانگين توليد جهاني سيليس در دوره (2004-1994) از 3170 هزار تن در سال 1994 به 3200 هزار تن در سال 1998، 3720 هزار تن در سال 2002 و 4700 هزار تن در سال 2004 افزايش يافته است. بخش اعظم سيليس توليدي جهان توسط كشورهاي چين، روسيه، نروژ، آمريكا و برزيل توليد مي‌شود. ميزان ذخاير قطعي سيليس ايران در اين دوره (1376-1380) با متوسط نرخ رشد 5/4 درصد، از 54 ميليون تن در سال 1376 به 68ميليون تن در سال1380 افزايش يافته است. ميزان صادرات تركيبات مختلف سيليس‌دار ايران در اين دوره (1380-1376) از 58 هزارتن در سال 1376 به 336 هزارتن در سال 1378 و 469 هزارتن در سال 1380 افزايش را نشان مي‌دهد. مصرف اصلي سيليس در ايران در زمينه شيشه‌سازي، ريخته‌گري، توليد فروسيليس و مصارف صنعتي است. شيشه‌سازي، چيني‌سازي، توليد فروسيليس، سراميك سازي، توليد آجر ماسه‌آهكي، ريخته‌گري، توليد سيليكات سديم، توليد ديگر مواد سيليسي، به عنوان نيمه‌هادي در صنعت الكترونيك و توليد پشم شيشه و... از موارد ديگر استفاده از سيليس است. ميزان واردات تركيبات مختلف سيليس‌دار ايران در اين دوره (1380-1376) از 391 تن در سال 1376 به هزارو224 تن در سال 1378 و هزارو567 تن در سال 1380 افزايش نشان مي‌دهد. بيشترين واردات سيليس مربوط به خاك‌هاي سيليس سنگواره‌اي است و بيشترين استفاده آنها در صنايع شيشه و سراميك است. منبع:شرق
مطالب مرتبط
نظرات
ADS
ADS
پربازدید