به گزارش اتاق خبر، پس از خروج ایالات متحده آمریکا از برجام بسیاری از تحلیلگران اذعان کردند که برجام اگر ادامه یابد با مشکلات متنوع و عدیدهای روبهرو خواهد شد، اما سران 3کشور اروپایی و فدریکا موگرینی هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا بسیار براین نکته تاکید کردهاند که اروپا جدای از آمریکا نیز میتواند حیات برجام را تضمین کند واگرتا پیش از این 1+5 بودیم زین پس 1+4 برجام را ادامه خواهند داد. از این رو در مقاطع مختلف اظهارداشتند که اروپا خرید یک سوم نفت ایران را تضمین کرده و سازوکاری ایجاد خواهد کرد که ایران بتواند از آن طریق، تجارت و مبادلات مالی خود با سایر کشورها را تسهیل کند. براین مبنا بود که ایران نیز با ادامه برجام به ادامه عمل به تعهدات خویش پرداخت، اما هرچه زمان رو به جلو رفت خبری از سازوکار مالی اروپاییها نشد. قرار بود استارت سازوکار مالی اروپایی موسوم به SPV از فردای اعمال تحریمهای ثانویه آمریکا یعنی 14آبان سال جاری زده شود، اما اکنون چیزی حدود 3ماه از آن تاریخ میگذرد و هنوز خبری از این سازوکار نیست. شاید خوشبینترین فرد در این میان موگرینی باشد که شروع به کارSPV را در آیندهای نه چندان دور دنبال میکند، اما واقعیت این است که اروپاییها خارج از اراده آمریکا نمیتوانند عملکردی داشته باشند. در این راستا برای بررسی روابط ایران و اروپاییها در قالب برجام «آرمان» با حمیدرضا آصفی سخنگوی اسبق وزارت امورخارجه در دولت اصلاحات به گفتوگو پرداخته که ماحصل آن را میخوانید.
چرا با توجه به گذشت چند ماه از زمان اجرای تعهدات اروپا آنها همچنان از انجام تعهدات خود استنکاف میورزند؟
اروپاییها به لحاظ موضع گیری در ابتدا مواضع خوب و قابل قبولی داشتند، اما به لحاظ اقدام عملی آنچنان که باید عمل نکردند. اینجا دو تحلیل وجود دارد؛ نخست اینکه اروپا و آمریکا نقش خود را با یکدیگر تکمیل و همپوشانی کردند و به عبارت دیگر این یک بازی تعریف شده بود. تحلیل دیگر براین مبناست که اروپا واقعا مصمم به کار بود، اما به هر دلیلی نتوانست. هر کدام از این تحلیلها درست باشد نتیجه یکسان است؛ چرا که اروپا عملا با اتلاف وقت، جمهوری اسلامی را در حالت انتظار قرار داده است. البته مسئولان جمهوری اسلامی گفتند که منتظر نمانده و کار خود را انجام میدهیم، اما اروپاییها در خصوص این سازوکار مالی تعلل کردند در حالی که برخی از آنها اعلام کردند که به زودی اعلام میشود یا اقداماتی در حال انجام است. لذا من خودم شک دارم که اگر سازوکاری هم بهوجود آید موثر و کارآمد باشد. لذا بهنظر میرسد دامنه این سازوکار محدود باشد و خیلی نتواند آنچنان که باید نیازهای روابط تجاری دو کشور را برآورده کند. علاوه بر این سازوکار اروپاییها عملا در حوزههای تجارت و اقتصاد و خرید واقعا تعلل کردند و آنگونه که قول دادند عمل نکردند.
اینکه اروپاییها به جای عمل به تعهدات خود در قالب برجام به مسائل دیگری پرداختهاند از چه روست؟
این کار اروپاییها بسیار زشت بود که مطالب تازه و پروندههای جدیدی را باز کردند. از جمله موضوع تجهیزات دفاعی ایران، حملات تروریستی در اروپا و مسائل دیگر که ایران را تحت فشار قرار دهند. کار بدتر اروپاییها که خود محملی شد برای اینکه بتوانند این موضوعات را مطرح کنند این بود که برجام را توافقنامهای امنیتی مطرح کردند. به این مساله خانم موگرینی و سایر مسئولان اروپایی نیز اشاره کردند در حالی که برجام اصلا توافقنامه امنیتی نیست؛ بلکه توافقی اقتصادی است که وجوه امنیتی، سیاسی و سایر وجوه را نیز میتواند در ذیل خود داشته باشد. لذا وجه غالب برجام اقتصادی است که اروپاییها سعی کردند این موضوع را به حاشیه ببرند و این نوع موضعگیریها موجب اقدامات بعدی اروپاییها شد.
شاید اینگونه باشد که چون اروپاییها از برجام امنیت خود را برداشت میکنند به این توافقنامه نگاه امنیتی دارند و شاید غالب دستاوردهای اقتصادی آن برای ایران باشد؟
بله؛ شاید اینگونه باشد، اما ما برجام را امضا نکردیم که مشکلات امنیتی اروپا را حل کنیم، ما در برجام به توافق رسیدیم که مشکلات اقتصادی خود را حل کنیم. حال اگر خانم موگرینی این توافق را امنیتی میداند و میخواهد شرکای آمریکایی خود را راضی کند بحث دیگری است، اما از نظر ما توافقنامهای اقتصادی سیاسی بوده که میتواند وجوه امنیتی نیز داشته باشد.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند که سایه سنگین آمریکا به لحاظ اقتصادی یا روابط با اتحادیه اروپا موجب شده که اروپاییها نتوانند مستقل و خارج از اراده آمریکا عمل کنند دیدگاه شما چیست؟
بله این تحلیل درست است چرا که به هر تقدیر اروپا نسبت به آمریکا ضعف دارد، اما اگر اروپا ضعف دارد بهتر بود در مذاکرات شرکت نمیکرد و میگفت که در بد حادثه نمیتواند همراهی کند. لذا این انتقاد به اروپا وارد است که اگر به ظرفیتهای خود واقف نبوده چرا اساسا وارد چنین توافقی شد، تعهد کرد و مواضع محکم گرفت. اروپا که شرایط خود با آمریکا را میدانست. اگر این موضع درست باشد میتوان اینگونه تحلیل کرد که اروپا ایران را فریب داده که خود عذر بدتر از گناه خواهد بود.
اروپاییها در یک بازی دوگانه با ماندن در برجام دستی به سمت ایران دراز کردهاند و در نگرانیهای آمریکا نسبت به ایران هم شریکند؛ این مواضع متناقض را چگونه ارزیابی میکنید؟
این چه ماندن در برجامی است که تعهداتشان را انجام نمیدهند و موضوع نفت، تجارت با ایران و همکاریهای بانکی همه تحتالشعاع عمل نکردن به تعهدات اروپاست. ماند اروپاییها در برجام چه استفادهای برای ما دارد؛ به نظر من اروپاییها دوست دارند با این اظهارات، جمهوری اسلامی در برجام بماند و بهانهای دست ایران ندهند، اما از طرف دیگر به تعهدات خود نیز عمل نکنند.
با رصد کنشگری اروپا در صحنه بینالملل و عدم عمل به تعهدات خود این پرسش مطرح میشود که ماندن در برجام بدون سود چه فایدهای برای ایران دارد؟
زمانی شما از برجام خارج میشوید یا زمانی در برجام میمانید، اما تعهدات و مسئولیتهای خود را مناسب با رفتار اروپاییها تنظیم میکنید. لذا میتوان همه چیز را سپید و سیاه ندید که یا از برجام خارج شویم و یا در برجام بمانیم و نعل به نعل عمل کنیم. ما باید ببینیم اروپایی که در برجام مانده در کجای کار کاستی دارد که متناسب با آن، مسئولیتها و تعهدات خود را در برجام مورد تجدید نظر قرار دهیم.
