از نوگرایی تا گورستان سینماهای ایران | اتاق خبر
کد خبر: 318645
تاریخ انتشار: 28 بهمن 1394 - 21:41
لاله زار یکی از خیابان‌های قدیمی و مرکزی شهر تهران است. این خیابان زمانی بسیار پر رونق بوده و از لحاظ تفریحی و فرهنگی تاثیر بسیار زیادی برای ساکنان تهران داشته است.

لاله زار یکی از خیابان‌های قدیمی و مرکزی شهر تهران است. این خیابان زمانی بسیار پر رونق بوده و از لحاظ تفریحی و فرهنگی تاثیر بسیار زیادی برای ساکنان تهران داشته است. اما حالا از این خیابان فقط نامی برجا مانده و هویتش را تنها درفیلم‌های تاریخی و سریال‌هایی چون شهرزاد باید جستجو کرد.

 به گزارش اتاق خبر و به نقل از کجارو، این خیابان از جنوب به میدان امام خمینی (توپخانه) و از شمال به خیابان انقلاب اسلامی منتهی می‌شود.

لاله زار

خیابان لاله‌زار از قدیمی‌ترین خیابان‌های تهران است که در قدیم از میدان توپ‌خانه (سپه) شروع و به چهارراه اسلامبول که آن سال‌ها دشت سرسبزی بود و لاله‌های فراوان در آن می‌رویید& ختم می‌شد. انتهای واگون اسبی که از چهارراه شاهپور و حسن‌آباد و میدان توپ‌خانه می‌گذشت در انتهای خیابان لاله‌زار قرار داشت. بسیاری از تئاترها، رستوران‌ها، تجارتخانه‌ها، کاباره‌ها، پیاله‌فروشی‌ها، خیاط خانه‌ها، سینماها و فروشگاه‌های معروف ایران در این خیابان قرار داشت.

خیابان لاله زار

تفاوت خیابان لاله‌زار باخیابان شانزه‌لیزه

خیابان لاله‌زار از نظر شکلی تفاوت‌های بسیار با خیابان شانزه‌لیزه داشت، به‌طوریکه پهنای خیابان شانزه لیزه در حدود یکصد مترو خیابان لاله‌زار حدود ۲۰ متر است و طول خیابان شانزه‌لیزه در حدود ۲ کیلومتربوده ولی طول خیابان لاله‌زار در حد یک کیلومتر است. در شانزه‌لیزه هزاران درخت کاشته شده و این خیابان به واسطه‌ی درختان در دو بخش قابل تفکیک است، و لی در خیابان لاله‌زار نظم خاصی در طراحی رویش درختان وجود ندارد. البته تفاوت‌های ظاهری بسیار زیادی بین این دوخیابان وجود دارد، ولی آنچه که در بعضی نوشتارها شباهت بین این دو خیابان عنوان می‌شود این است که خیابان لاله‌زار در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی، همچون شانزه لیزه نماد نوگرایی و هنر ایران بود و «شانزه‌لیزهٔ تهران» لقب گرفته بود.

شانزه لیزه

شانزه لیزه

لاله زار

 تارخچه‌ی خیابان لاله‌زار 

ناصرالدین شاه پس از بازگشت از سفر اول فرنگستان به فکر احداث خیابانی مانند «شانزه‌لیزه» در تهران به عنوان «دارالخلافه» افتاد و دستور داد که از میان باغ مصفای لاله‌زار خیابان بکشند. زمین‌های اطراف خیابان نیز میان «مقربین درگاه» تقسیم شد.

لاله زار

بعدها در دوره پهلوی خوانندگان موسیقی عامیانهٔ ایران مانند مهوش، آفت، قاسم جبلی، تاجیک، روح‌پرور، علی نظری، آغاسی، سوسن و ایرج حبیبی، همگی در لاله‌زار به روی صحنه می‌رفتند.

به نوشته جعفر شهری در کتاب «تهران قدیم»:

عشقی و عارف بهترین کارهای خود را در سالن گراند هتل لاله‌زار به صحنه بردند و خانم‌های شوخ و شنگ با لباس‌های اروپایی و پسران رعنا، سر شب‌ها رو به آن می‌آوردند و شیک‌پوش‌ترین مردان و آلامدترین زنان را می‌شد در آن خیابان دید.

لاله زار

«خانه و باغ اتحادیه» یا «خانه امین‌السلطان» عمارتی مربوط به دوران قاجار است که به عنوان تنها بازمانده از خیابان لاله‌زار قدیم و یکی از نفایس معماری عصر قاجار شناخته می‌شود.

خانه اتحادیه

خانه امین السلطان

هتل‌ها و مراکز تفریحی و بناهای شاخص  خیابان لاله‌زار

هتل، کافه و کاباره

• گراند هتل

• کاباره مولن‌روژ

• کافه افق طلائی

• کافه مصطفی پایان (در لاله‌زار نو)

• کافه نور (در لاله‌زار شمالی)

• کافه ری (در لاله‌زار شمالی)

• کافه لاله‌زار (در لاله‌زار جنوبی)

• کافه پارس

سینما

• سینما ونوس (نام کنونی: سینما سارا)

• سینما رکس (نام کنونی: سینما لاله)

• سینما خورشید نو

• سینما فردوسی

• سینما البرز

• سینما ایران

• سینما مایاک

• سینما مرجان

• سینما متروپل

• سینما کریستال

• سینما تابان

• سینما فاروس

• سینما رودکی

• سینما شهرزاد

• سینما مترو (نام کنونی: سحر)

• سینما ملی (رویال پیشین و نادر کنونی) در کوچه ملی

تماشاخانه

• تئاتر پارس

• تماشاخانه گبومر و روسیخان

• تماشاخانه گیتی (صادقپور)

• تماشاخانه تفکری

• تئاتر دهقان

• تئاتر نصر

اماکن دیگر

• فروشگاه پیرایش (نخستین فروشگاه بزرگ به سبک اروپائی در ایران)

• فروشگاه جنرال مد

• مسجد هدایت

• خانه اتابک

• مجموعه مسکونی خانواده اتحادیه

• انبار ببراز خان

• آرشیو اصغر (عکاس)

دوره‌ی اوج خیابان لاله‌زار 

زمانی در لاله‌زار ۱۵ سینما و چندین تئاتر وتماشاخانه فعالیت داشت. ولی امروزه ۱ الی۲ سینما در این خیابان فعالیت دارند و اکثر سینماها اکنون از رونق افتاده‌اند. در اوایل دوره پهلوی، در ابتدای خیابان لاله‌زار از سوی میدان توپخانه مغازه‌ای به نام پیرایش قرار داشت که به جهت داشتن پوشاک مد روز در تهران شهرت داشت. روبروی این مغازه کافه قنادی لاله‌زار قرار داشت. امروز بیشتر لاله‌زار را صنف فروشندگان لوازم برقی در اختیارقرار گرفته‌اند.

لاله زار

لاله زار

با آغاز نهضت مشروطیت، لاله‌زار به عنوان محل سکونت افراد مرفه و روشن فکر و پردرآمد و از مهمترین مراکز تجمع و مبارزه علیه استبداد شد؛ بطوری‌که در هرگوشه‌ای از این خیابان عده‌ای مشغول چاپ روزنامه‌ها بودند که با روی کار آمدن رضا شاه ودسته‌های مختلف فرهنگی وسیاسی، روبروی یکدیگر قرار گرفتند. از سال ۱۲۹۹ تا ۱۳۲۰ با خراب کردن دیوارهای شهر و پرکردن خندق و ایجاد خیابان شاهرضا (انقلاب اسلامی فعلی )، محور مرکزی شهر به سمت شمال کشیده شد؛ چنان که تاثیرات معماری اروپائی به خوبی مشاهده می‌شود. ساختمان چهار طبقه توماجیان نشانه شکوفایی هنر معمارانی چون وارطان بود. در این سال‌ها این خیابان هم مرکز تجاری، هم تفریحات شبانه و هم محل شکل گیری سالن گراندهتل و سینماهای خورشید، مایاک، وایران و هنرستان هنرپیشگی وهمچنین اولین گل فروشی تهران بود.

لاله زار ر

تبدیل منزل علاءالدوله به جامعه باربد و اداره دادگستری به تئاتر گیتی و تئاتر صادق بهرام‌پور ازجمله این تغییرات است. فروشگاه لوازم برقی ساسانیان به عنوان مغازه الکتریکی، که قبلا درخیابان ناصرخسرو بود، به لاله‌زار نقل مکان کرد. پارچه فروشی گیو که بهترین پارچه‌های آن زمان راعرضه میکرد و دفتر مجله صبا، روزنامه باختر و روزنامه کیهان، همگی در این خیابان پا گرفت. دراین سال‌ها که در حقیقت آغاز دوران کسب خیابانی بود و کاسبی از حیطه بازار بیرون آمد، پاساژهای بسیاری به سرعت تاسیس شد؛ مانند پاساژ لاجوردی، سینا، ابهری و رزاق‌منش که امروزه هم باقی هستند. کلاس موسیقی علینقی وزیری در انتهای این پاساژ قرار داشته است.لاله زار

لاله زار

 اولین بنگاه تولیدی به نام جنرال مد که به سری دوزی لباس مردانه اقدام کرد،همچنان فعال است .از سال1341تا1357،فعالیتهای لاله زار به قسمت های مرفه شهرمنتقل شد.خیابان منوچهری هم تحت تاثیر این تغییرات به صورت خرده بازار در آمد که رابطه هایی با بافت لاله زار داشت.کاباره مولن روژنیز به آینه سازی وکارگاه آهنگری تبدیل شد.پس از استقرار واسکان اعیان وخارجیان در این منطقه وجود سفارت خانه ها،عملا فعالیت ها وخدمات لوکس مربوط به آن ها به این منطقه سرازیر شد،چون اروپائیان به اجناس خاص مصرفی ومانوس خود احتیاج داشتند وهم چنین زرق وبرق اجناس فرنگی اعیان را نیز مجذوب کرده بود.به همین دلیل مغازه فروش اجناس لوکس وخارجی در این بخش از شهر در نزدیکی سفارت خانه ها شکل گرفتند.سفارت خانه ها ومراجعات ایرانی وفرنگی آنها عمده مشتریان این سبک مغازه ها بودند.چهار سفارتخانه ها ومراجعات ایرانی وفرنگی آنها عمده مشتریان این سبک مغازه ها بودند.چهار سفارتخانه مهم یعنی سفارت ترکیه ،بریتانیا،آلمان وروسیه ،در این منطقه مستقر بوده اند.به علاوه ،نیاز به تبدیل ارز نیز باعث استقرار صرافیهادر اطراف سفارت خانه ها شد.

لاله زار

لاله زار

بخشی از صرافیها پیشه زرگری را نیز انتخاب کردندوراسته صراف ها در خیابان اسلامبول مسنقر شدند.به دلیل کمبود فضای فعالیت برای این صنف در خیابان اسلامبول ،بعدها زرگریها به خیابان لاله زار کشیده شدند.پدیده های نوین غرب به راحتی در این محل رشد کرد و با سفر اروپائیان به تهران ونیازبه سکونت موقت به سبک اروپائی ،هتل ها شکل گرفتندکه اولین آنها گراند هتل بود.بعد از مسجد،کوچه معروفی به نام اتحادیه هست که سینما مرجان یا سینما مایاک سابق در آن قرار دارد.که در سال ۱۳۱۲ ه.ش اولین فیلم ناطق تاریخ سینمای ایران را،یعتی دختر لر به نمایش گذاشت . 

لاله زار

کافه هانیز نیاز به تفریحات به سبک اروپائی را برطرف میکردند.تمامی عوامل با عث شد که لاله زار به صورت اروپا عمل کند.وفضائی به وجود آوردکه مردم مجذوب اروپا دسته دسته به آن رو آوردند.از تفریحات مهم اروپاییان در ایران میتوان از نمایش واپرا نام برد .واین اماکن چون مربوط به فرهنگ وهنر اروپائیان بود.باید در کنار محل استمرار آنان ،یعنی هتل ها جای می گرفت .این دوران،دوره پهلوی اول ،اوج خودنمائی و رونق این خیابان بوده است .

لاله زار

لاله زار

دوره ی افول خیابان لاله‌زار 

افول لاله زار در دوره پهلوی دوم اتفاق افتاد. هرچه جمعیت شهر در این دوره بیش تر می شدطبقه مرفه به سمت شمال شهر هدایت شد،به دنبال آنها واحدهای تجاری لوکس هم به آن مناطق راهی شدند،به طوری که به دلیل حضور افراد کم درآمد در این منطقه بیش تر مغازه های عمده فروشی یا خیاطیها تبدیل به تولیدی وسری دوزی شدند. البته شایان ذکر است که تولیدی های پوشاک نتوانستند همه عرصه های موجود در لاله زار را اشغال کنند،زیر کالاهای جدید لوازم الکتریکی در این خیابان جایگزین شدو اطراف خیابان چراغ برق (امیر کبیر)را به علت سابقه وجود کارخانه برق مناسب استقراراین فعالیت ها دیدند.به این دلیل الکتریکیها به خیابان ناصر خسرو وپشت شهرداری روی آوردند تا بتوانند به مشتریان کارخانه برق سرویس دهند.

لاله زار

به واسطه گسترش جمعیت ،سینماها وتئاترهای لاله زار ترفندهایی پیدا کردند.برای جلب مشتریان جدید،که اغلب شهرستانیها وسربازان بودند.بنابراین تئاتر وسینماهای لاله زار دچار تنزل کیفی شدندو با نمایش برنامه های کمیک ومبتذل ودر نتیجه ارزان قیمت ،مشتریان جدیدی برای خود پیدا کردند.لاله زار دیگر محل اجرای نمایش های عارف وعشقی نبود،بلکه کمدین درجه دو وسه با استفاده از لهجه های شهرستانی سعی در خنداندن مردم میکردند.

لاله زار

احمد محیط طباطبایی،رییس ایکوم و تهران شناس می‌گوید:

که عجیب است، مسئولان شهرداری که علاقه به ساختن پردیس‌های بزرگ سینمایی دارند. این خیابان را نادیده می‌گیرند. ساختمان های حاضر و آماده سینمایی که می توانند راه انداخته شوند. کافه‌هایی که می‌توانند فعال شوند. کتابفروشی های بسیاری در همین ساختمان‌ها می‌تواند بازسازی شود. همه این‌ها در قالب خیابان لاله‌زار می‌تواند دیده شود اما افسوس.

لاله‌زار، با این همه رسانه‌ای شدن، اشاره های مختلف از فیلمهای تاریخی تهران از سریالهای مختلفی چون هزار دستان تا سریال محبوب این زمانه چون شهرزاد که هویت تاریخی خود را به واسطه ی مکانهایی چون خیابان لاله زار دریافت میکنند   حرف زدن  از آن هنوز مثل قصه‌های هزار و یک شب و هنوز ناشناخته است. کمتر نوجوانی است که بداند لاله زار هنوز وجود دارد. اما لاله زار واقعا وجود داشته و دارد.

لاله زار

لاله زار

لاله زار منبع: کجارو

94104

مطالب مرتبط
نظرات
ADS
ADS
پربازدید