به گزارش اتاق خبر، سرمایهگذاری در بنگاههای اقتصادی و اوراق بهادار زمانی کمترین هزینه را دارد که ریسک اطلاعاتی آن پایین باشد. در همه نقاط دنیا سرمایهگذاران برای خرید اوراق شرکتها به رتبه اعتباری نگاه کرده و براساس آن سهم مورد علاقه خود را خریداری میکنند.
بنابراین تعیین رتبه برای بنگاههای اقتصادی میتواند به تسهیل تصمیمگیری کمک کند که این موضوع برعهده موسسههای رتبهبندی است. رتبهبندی زمینه را برای مقایسه ریسک اعتباری یک بنگاه و اوراق فراهم میکند و هزینههایی را که یک بنگاه اقتصادی باید به منظور تامین مالی در بازار سرمایه بپردازد، تعیین میکند. کشورهای مختلف سالهاست که به این زمینه ورود پیدا کردهاند، این در حالی است که شرایط بازار سرمایه در کشور ما به گونهای است که نیاز به راهاندازی این موسسهها احساس میشود زیرا با راهاندازی موسسهها رتبهبندی اعتباری، شاهد افزایش شفافیت، قدرت تحلیل و کارآیی بازار سرمایه خواهیم بود. در این زمینه با بهروز خدارحمی، دبیرکل کانون نهادهای سرمایهگذاری به گفتوگو نشستیم که در ادامه میآید.
کارکرد بازار بدهی در دنیا چگونه است؟
یکی از مهمترین کارکردهای بازارهای بدهی در نیا کشف قیمت است که کشف نرخ موثر آن باید به وسیله مکانیزم عرضه و تقاضا و از طریق بازار سرمایه انجام شود. درحالحاضر در کشور ما برای این اوراق یک نرخ بیشتر وجود ندارد و در صورت اصلاحنشدن این روند، این موضوع یکی از ضعفهای بزرگ اقتصاد کشور به شمار میآید.
برای تقویت بازار بدهی چه پیشنیازهایی ضروری است؟
راهاندازی موسسههای رتبهبندی اعتباری از مهمترین پیشنیازهای تقویت بازار بدهی در کشور است، زیرا باید ساختار بازار بدهی هم برای شرکتها و هم برای خریداران اوراق جذاب باشد تا بتوان سرمایهگذاران بیشتری را به سوی این بازار جلب کرد. بنابراین نیاز است شرکتهای رتبهبندی در کشور فعال شوند تا براساس آن، بنگاههای اقتصادی مختلف با در نظر گرفتن میزان عملکرد و شفافیت، طبقهبندی شوند و به این ترتیب شرکتی که عملکرد بهتری دارد، از امتیاز بالاتری نیز برخوردار شود.
سهم بازار بدهی در کشور به چه میزانی است؟
اوراق بدهی در بازارهای سرمایه دنیا همواره سهم بالایی را از آن خود میکند اما در بازار سرمایه ایران به دلیل عمق محدود این بازار، معاملات اوراق بدهی در ابعاد کوچکی فعال است، زیرا همه شرکتهای فعال در بازار سرمایه با وضعیتهای متفاوت و با یک نرخ ثابت اوراق خود را به فروش میرسانند اما در همه نقاط دنیا به دلیل تنوع نرخ در نتیجه ریسکهای مختلف، بخش قابل توجه بازار سرمایه را بازار بدهی آن کشور تشکیل میدهد. در کشور ما بنگاههای اقتصادی مختلف با وجود تفاوتها و تمایزهایی که با یکدیگر دارند، همه با یک نرخ تامین مالی خود را انجام میدهند و در نتیجه رغبت چندانی نسبت به این اوراق در کشور وجود ندارد.
بازار بدهی در کشورهای دیگر چگونه کار میکند؟
در خارج از کشور، شرکتهای موفق که شفافیت بیشتری دارند، برای فروش اوراق خود در بازار سرمایه با اقبال بیشتری روبهرو خواهند شد و در نتیجه میتوانند با نرخ پایینتری تامین مالی خود را انجام دهند. به این ترتیب شرکتهایی که با رتبههای اعتباری متفاوت، اوراق منتشر میکنند و شرکتهایی که ریسک کمتری دارند، شناسایی شده و این اطلاعات در اختیار همه افراد قرار میگیرد. اکنون رتبهبندی اعتباری شرکتها یکی از فرصتهای جذب سرمایهگذاران خارجی به شمار میرود که باید کشور ما نیز از آن استفاده کند.
آیا رتبهبندی اعتباری در ارائه خدمات در بازار پول نیز وجود دارد؟
رتبهبندی اعتباری در ارائه خدمات و وام در همه دنیا متدوال است. یعنی هنگامی که بنگاه اقتصادی بخواهد از سیستم بانکی وام دریافت کند، براساس رتبه اعتباری تعیینشده وام دریافت میکند اما در کشور ما به دلیل اعمالنشدن رتبه اعتباری و بدون توجه به میزان سودآوری و نقدینگی بنگاههای اقتصادی، وام یکسانی به شرکتها پرداخت میشود و تنها شاخصهایی از قبیل چک برگشتی و گردش حساب مبنای قضاوت قرار میگیرد. در حال حاضر باید شرایطی در داخل کشور فراهم شود تا وقتی بنگاههای اقتصادی به بانک مراجعه میکنند، بانکها نیز انعطافپذیری داشته باشند و شورای پول و اعتبار نرخ دستوری اتخاذ نکند، به این ترتیب بازار پول میتواند با رتبهبندی شرکتها نرخ بهرههای متفاوتی را به آنها پیشنهاد دهد و برای نمونه نرخهایی بین ۲۰-۱۰درصد برای میزان اعتبار آنها تخصیص دهد.
آیا رتبهبندی اعتباری میتواند موجب تنوع در بازار سرمایه شود؟
رتبهبندی شرکتهای بورسی میتواند شرایط متنوعتری از نظر ریسک برای سرمایهگذاران فراهم کند. در شرایط فعلی، بازار سهام میتواند نقش بیشتری در مقایسه با بازار پول در تامین مالی ارزانقیمت واحدهای اقتصادی ایفا کند و علاوه بر معاملهگران بازار سهام، پای بازیگران جدیدی را هم به بازار سرمایه باز کند.
اکنون مجوز انتشار اوراق از سوی چه نهادی صادر میشود؟
درحالحاضر شورای پول و اعتبار و بانک مرکزی بدون در نظر گرفتن ریسک شرکت، یک نرخ ثابت را برای اوراق تعیین میکنند تا آنها بتوانند تامین مالی خود را انجام دهند. بنابراین توانمندترین و شفافترین شرکت که عملکرد بسیار مناسبی دارد و همچنین شرکتهای ورشکسته این فرصت را پیدا میکنند که با نرخ اوراق یکسان، اوراق مشارکت منتشر کنند، زیرا انتشار اوراق تنها با مجوز بانک مرکزی انجام میشود و بانک مرکزی هم بدون توجه به رتبه اعتباری آنها یک نرخ را تعیین میکند.
برای جذب سرمایهگذاران خارجی باید چه گامهایی برداشته شود؟
یکی از مهمترین گامها رتبهبندی اعتباری در کشور است، زیرا سرمایهگذار خارجی برای آنکه در کشوری سرمایهگذاری کند، ابتدا به رتبه اعتباری آن کشور توجه میکند تا ریسک کمتری را متقبل شود. اما درحالحاضر این رتبهبندی برای کشور انجام نمیشود و از سوی دیگر در داخل کشور نیز رتبهبندی اعتباری برای شرکتهای مختلف وجود ندارد و سرمایهگذاران نمیتوانند براساس رتبه و ریسک موجود، بنگاه مورد نظر خود را برای سرمایهگذاری انتخاب کنند.
رتبهبندی اعتباری شرکتها بیشتر در کشورهای توسعهیافته وجود دارد یا در حال توسعه؟
رتبهبندی اعتباری در همه نقاط دنیا وجود دارد و نمیتوان ادعا کرد که تنها کشورهای پیشرفته و توسعهیافته از این مکانیزم استفاده میکنند. برای نمونه سازمان بورس و اوراق بهادار برای رتبهبندی اعتباری شرکتهای بورسی از تجربههای یکی از شرکتهای پاکستانی در این زمینه استفاده خواهد کرد.
چرا تاکنون شرکتهای ایرانی رتبهبندی اعتباری نداشتهاند؟
رتبهبندی اعتباری بنگاههای اقتصادی کار سادهای نیست و تاکنون دانش فنی این کار در کشور وجود نداشته است. رتبهبندی شرکتها ابزار خاصی نیاز ندارد اما نیازمند شفافیت بیشتری است و همچنین گزارشگری شرکتهای رتبهبندی شفافیت بیشتری را میطلبد.
از سوی دیگر به یکپارچگی بیشتری در بازار سرمایه نیاز است تا اطلاعات متناسب با سازمان امور مالیاتی، بانک و بازار سرمایه یکپارچه باشد و به این وسیله شرکتها نتوانند مجموعه را دور بزنند. در حال حاضر گامهایی به صورت جدی برای رتبهبندی شرکتها برداشته شده اما هنوز اجرایی نشده است.
منبع: صمت
