اتاق نیوز – سوسن یحیی پور - مسکن مهر طرح بلند پروازانه و کاریکاتور گونه از طرح جامع مسکن است که بدون توجه به هشدار کارشناسان و بصورت عجولانه در دولت احمدی نژاد پی ریزی شد و تبعات و مشکلات زیادی را به همراه داشت؛ به گونه ای که دولت فعلی هنوز با آن دست به گریبان است؛ این موضوع بهانه ای شد تا اتاق نیوز گفت وگویی را با مهرداد هاشم زاده کارشناس ارشد معماری و شهرسازی در خصوص مسکن مهر، طرح جامع مسکن داشته باشد.
* روند اجرایی طرح مسکن مهر از زمان دولت قبل تا به امروز را چطور ارزیابی می کنید؟
من بیشتر از جنبه شهرسازی به این موضوع نگاه می کنم و مسائلی که در دوره های قبل اتفاق افتاد که باعث شد امروز در این جایگاه قرار بگیریم را تشریح می کنم. مشکل مسکن در ایران از سابقه طولانی برخوردار است. یعنی تقریبا از دهه 40 به بعد با تغییرات اقتصادی که بوجود آمد و مهاجرات ها و هجوم جمعیت به شهرهای بزرگ صورت گرفت؛ کم کم مشکل مسکن بروز کرد. سال به سال این مشکلات بزرگ تر شدند. بعد از انقلاب هم که اقدامات خاصی صورت گرفت بیشتر جنبه مقطعی داشته و بر برنامه ریزی های بلند مدت تکیه نداشتند. همه این تجربیات جمع شد تا اینکه به دوره اصلاحات می رسیم؛ برخی از تجربیات، ناموفق و برخی موفقیت آمیز اجرایی شدند. همواره یارانه به بخش مسکن داده می شد که در مقیاس جهانی جزء بالاترین درصد ها بود. اما در آن دوره دریافتند که این موضوع نمی تواند مشکل مسکن را حل کند. در نهایت در این دوره به این نتیجه رسیدند که برنامه ها را به صورت مقطعی و آنی دنبال نکنند. در این راستا طرح جامع مسکن تهیه شد که طرحی همه جانبه بود. این طرح را قرار بود در مناطق مختلف کشور متناسب با ویژگی های هر منطقه اجرایی کنند تا مشکل مسکن در طول یک دوره ده ساله، تا حد زیادی کاهش پیدا کند. این طرح تهیه شد و در دولت هم تصویب گردید. اجرای طرح همزمان با به روی کار آمدن دولت محمود احمدی نژاد بود. در این دوره تنها بخش هایی از این طرح جامع که به صورت یکپارچه و همه جانبه نگر از طریق کارشناسانی ماهر و زبده که جنبه های مختلف این طرح را از بافت های فرسوده، شهرهای کوچک، میزان اعتبارات، مسائل فنی مهندسی و ... را دیده و بررسی کرده بودند، در مجلس تحت عنوان ساماندهی مسکن مطرح کردند. در نتیجه این طرح کامل تبدیل به یک طرح ناقص شد. در طرح جامع مسکن با توجه به همه امکانات اقتصادی، امکانات تکنولوژیک، نیروی انسانی و ... پیش بینی شده بود که اگر تعداد واحد ها را از 400 واحد مسکونی به 600 الی 800 واحد در سال برسانیم؛ خواهیم توانست مشکل کمبود مسکن را بتدریج حل کنیم. اما در این دوره به صورت عجولانه و غیر کارشناسانه تصمیم گرفتند که تعداد واحدهای مسکونی را به یک و نیم میلیون واحد برسانند. این درحالی بود که به هشدارهای کارشناسان که به کمبود مصالح، نیروی انسانی، پول و ... اشاره می کردند توجهی نشد و طرح بلندپروازانه ای را مطرح کردند. در نهایت با اعلام اینکه قیمت زمین به صفر برسد، مسکن مهر را تعریف کردند که درواقع کاریکاتوری بود از طرح جامع مسکن که بصورت کارشناسی شده طراحی شده بود. در این زمان، تمام شهرها را وارد این طرح کردند درحالیکه برخی از شهرهای با جمعیت اندک به مسکن نیاز نداشتند. کارشناسان هشدار دادند که این طرح باعث ایجاد بافت های فرسوده در بیست سال آینده می شود. متاسفانه به این مسائل توجه نشد. عمدتا مسکن مهر از نظر مکان یابی مشکل دارد و علاوه براین مسائل فنی مهندسی، خدمات و زیرساخت ها از سایر ایرادات این طرح می باشد. به تعبیری تقریبا 60 تا 70 درصد از مسکن مهر از نظر مکان یابی، بیش از 90 درصد از لحاظ فنی و مهندسی و تقریبا 100 درصد از نظر خدمات و زیربنا در وضعیت نامناسبی قرار دارند. در نتیجه در این دوره تعدادی سرپناه ساخته شد که نصف و نیمه باقی ماندند و تعدادی کارگاه های ساختمانی ساخته شدند که هیچگونه خدمات و زیرساختی ندارند. حتی بسیاری از اینها فاقد مدرسه هستند. کیفیت ساختار بسیار پایین آمد و در نتیجه قرض ها و اعتبارات دولتی که از بانک مرکزی گرفته شد مشکلات اقتصادی زیادی ایجاد گردید.
تکمیل نشدن پروژه های مسکن مهر را به دلیل کمبود اعتبارات یا بی اعتنایی دولت تدبیر و امید به این طرح می دانید و یا نظر دیگری دارید؟
این دولت اعلام کرده است که تعهدات دولت قبلی را اجرا می کند و من شاهد هستم که واحدهایی که در حال تکمیل شدن هستند و البته تعدادی که کلا شروع نشده است را پیاده نکرده اند چون معتقد هستند که باید به صورت یک طرح درست انجام شوند. من علت تکمیل نشدن این طرح را بیشتر مربوط به کمبود اعتبارات می دانم. عمدتا تعداد واحدها را باید با توان و ظرفیتمان بسنجیم. در غیر اینصورت تعداد بی شماری واحد نیمه کاره خواهیم داشت و چون پول، مصالح و نیروی انسانی لازم را نداریم درنتیجه باعث گرانی آنها می شود. خوشبختانه دولت فعلی به طرح جامع مسکن برگشت. این طرح را توسط کارشناسان مربوطه بازنگری کرده است. بهرحال اگر این طرح در دوره دولت احمدی نژاد شروع به کار می کرد الان درحدود 40 تا 50 درصد این طرح تکمیل شده بود. این درحالیست که مسائل زیادی روی هم تلمبار شده و ما اکنون با مسکن مهرهایی مواجه هستیم که اصولا قابل سکونت نیستند.
*زمزمه هایی درخصوص راه اندازی بورس مسکن مهر مطرح شده است، شما به راه اندازی این بورس اعتقاد دارید؟
من چندان به این مسئله اعتقادی ندارم چون فکر می کنم که اصولا اگر مسکن وارد بورس شود کار اشتباهی است. مسکن جزء مایحتاج اصلی مردم است و عمدتا کالایی باید وارد بورس شود که به عنوان اولین نیاز انسانی مطرح نباشد. چون مسکن به عنوان یک نیاز انسانی است بنابراین دولت وظیفه دارد آن را تامین کند. درحال حاضر درست است که مسکن به عنوان یک کالای سرمایه ای برای همگان مطرح است اما دولت وظیفه دارد مسکن را از کالای سرمایه ای بیرون آورد و به عنوان نیاز حداقلی در اختیار اقشار پایین جامعه یا به اصطلاح خانه اولی ها قرار دهد. اگر مسکن وارد بورس شود نیاز یک عده خاصی را تامین خواهد کرد. من با یک سری کارشناسان اقتصادی که معتقد هستند بورس یک بازار سرمایه است، مخالفم و معتقد هستم که بورس یک قمارخانه بزرگ است.
*در رابطه با ابلاغیه ای که خانه های خالی را مشمول مالیات می کند، چه نظری دارید؟
من فکر می کنم تا حدودی می تواند موثر باشد. چون ما در ایران با پدیده احتکار روبرو هستیم که تقاضای واقعی نیست و به گونه ای است که افرادی پولشان را در بخش ساختمان و مسکن قرار می دهند و حاضر نیستند این را به عنوان نیاز وارد شهر کنند که در نتیجه تبعات زیادی دارد و مشکلات اقتصادی را به همراه می آورد. در کشورهای پیشرفته، اگر سرمایه ای در جایی مسکوت باشد؛ برای اینکه این سرمایه وارد چرخه تولید شود مشمول مالیات قرار می گیرد. اما در ایران این قاعده اجرا نمی شود. به نظرم در بحث اجاره می تواند مفید واقع شود. چون عرضه بیشتر می شود؛ قیمت ها تعدیل پیدا می کند و این افراد مجبور به فروش یا اجاره می شوند.
*در رابطه با ابلاغیه جدید دولت مبنی بر دسترسی سازمان امور مالیاتی به اطلاعات بانکی افراد حقیقی و حقوقی؛ آیا باعث می شود که مردم سرمایه های خودشان را از بانک ها خارج کنند و در ساخت و ساز هزینه کنند؟
این موضوع، بیشتر برای کسانی نگران کننده است که سرمایه زیادی دارند و درواقع پول های سیاهی دارند که از روش های نادرست به دست آمده است. این افراد عمدتا تمایلی به دادن مالیات بر درآمد ندارند. به نظرم در میان مدت می تواند مفید واقع شود و حداقل شفاف سازی کند و بویژه در رابطه با موضوع پولشویی هم می تواند موثر باشد.
