کاهش ریسک ناشی از افزایش قایل انتظار نرخ بهره دلار امریکا: را هحلی برای بانکها و شرکتهای ایرانی به منظور حفظ ثروت ملی
به گزارش اتاق نیوز، از انجا که ارزهای غیر دلاری، برای تسویه معاملات تجارت خارجی کشور به کار می روند؛ اما قیمت حامل های انرژی , فلزات قیمتی و پایه، مواد غذایی و بسیاری کالاهای دیگر به دلار تعیین و اعلام می گردد، وهمچنین بین زمان انعقاد قرارداد تا زمان پرداخت ، بازارهای ارزی در نوسان هستند و لذا نرخهای برابری ارزها تغییر می کند ؛ واردات و صادرات در معرض این زیان احتمالی ناشی از افت ارزش ارزهای غیر دلاری در برابر دلار امریکا قرار دارد. آنچه لزوم برنامه ریزی و اقدام برای مهار این ریسک را در شرایط کنونی ضروری می سازد ، نبرد تجاری بین بلوک ها و کشورهای توانمند اقتصادی – صادراتی دنیاست که برای حفظ و در صورت امکان افزایش سهم خود از بازار جهانی سخت تلاش می کنند تا ارزش پول ملی خویش را تا حد ممکن و البته بدون ایجاد دافعه برای سرمایه گذاری مستقیم و غیر مستقیم خارجی در بلوک و یا کشور خود کاهش دهند. کاهش اخیرارزش یوآن چین و یورو در برابر دلار امریکا نمونه ای از این سیاست اقتصادی است.
البته در شرایط فعلی بازار جهانی ازفدرال رزرو (بانک مرکزی امریکا) انتظار دارد با افزایش نرخ بهره پایه دلار از0.25% درصد سالانه کنونی جلوی تضعیف بیشتر ارزهای غیر دلاری بویژه در بازارهای نوظهور را بگیرد، چراکه اقبال و اقدام جهانی برای بازگرداندن سرمایه های خارج شده طی بحران 2008-2013 ، به بازار امریکا را تشویق کرده است. از اوایل سال گذشته مقامات بانک مذکور فقط در کلام ازتمایل یا برنامه خود برای افزایش نرخ بهره ی پایه دلار خبر داده اند تا سعی کرده باشند قدری از میزان و شتاب افت ارزش سایر ارزها و بویژه ارزهای اقتصادهای نوظهور نظیر برزیل ، آفریقای جنوبی ، ترکیه ، هند بکاهند، امری که به شدت اقتصاد آنها را به خاطر خروج سرمایه ، سقوط بازار سهام ، افزایش کسری تجارت خارجی و در نتیجه کاهش توان باز پرداخت دیون ارزی تهدید کرده است. البته مهمترین دلیل عدم تمایل فدرال رزرو برای افزایش نرخ پایه بهره ، جلوگیری از تورم و پایین نگه داشتن هزینه استقراض به دلار امریکا برای بنگاههای اقتصادی در نخستین سال یا سالهای خروچ از بحران مالی عظیم اواخردهه ی گذشته میلادی است که اقتصاد بین المللی را از تاب و توان انداخت.
با توجه به شرایط فوق ادامه نوسائات شدید یورو ، ین ژاپن ، پوند انگلستان و سایر ارزها در مقابل دلار کاملا قابل انتظار است که بر لزوم مدیریت ریسک نرخ ارزها می افزاید. به دو طریق این امر ممکن است و البته عملا انجام می پذیرد:الف ) انجام معاملات ارزی خاص ( با سررسید تسویه آتی یا با حق انتحاب انجام یا عدم انجام آن در سررسید آتی) در برابر دلار امریکا به ازای تمامی با حداقل بخشی ( بطور منطقی حداقل معادل 50 درصد ) از ارزش وجوه دریافتنی یا پرداختنی در آینده، پیشاپیش و با هدف مصون ماندن از افزایش ارزش دیون فعلی و آتی غیر دلاری و یا کاهش ارزش عایدات فعلی و آتی غیر دلاری ناشی از نوسانات این ارزها در قبال دلار امریکا : خرید و یا فروش ارزهای غیر دلاری در مقابل دلار امریکا برای سررسیدهای تسویه در آینده ( معاملات سلف با آتی ارز به ارز ) و یا معاملات با داشتن اختیار انجام معامله سلف یا آتی در زمان سررسید قرارداد. این معاملات با پرداخت هزینه ( کارمزد ) توسط دارنده حق اختیار انجام یا عدم انجام معامله در سررسید ، به طرف مقابل توام است. میزان این کارمزد با احتمال نوسان در نرخ برابری دو ارز ، مدت و مبلغ قرارداد نسبت مستقبم دارد چرا که هر سه این عوامل ریسک را برای طرف مقابل که اختیارانجام معامله را به مشتری واگذار می کند، افزایش می دهند.ب) در صورت عدم دسترسی و یا نیازبه سیستم تسویه دلار امریکا ، می توان معاملات فوق را در برابر ارز هایی که نوسانی در قبال دلار امریکا ندارند، انجام داد که دارای شبیه ترین اثر مثبت در مهار کردن ریسک ناشی از نوسانات می باشد . از بین ارزهای کشورهای با نظام ارزی ثابت /کم نوسان در مقابل دلار امریکا ، شاید بهترین انتخاب برای بانکها و شرکتهای ایرانی ، درهم امارات متحده عربی باشد . یک مثال:
بانک ایرانی یا مشتری وی متعهد است در سررسید 6 ماه بعد، برای تسویه دین ارزی خود ، 5 میایون یورو پرداخت نماید. در این شش ماه ، یورو مانند سایر ارزها در قبال دلار امریکا و در نتیجه در برابر ریال ایران نوسان می کند و می تواند زیانی را برای بانک و یا مشتری وی به همراه داشته باشد. از آنجا که امکان پیش خرید یورو و سایر ارزها در برابر ریال ( درحال حاضر ) وجود ندارد، پیش خرید یورو با سررسید تسویه شش ماه بعد در برابر دلار امریکا ( یا ارزی که در مقابل دلار امریکا ثابت یا کم نوسان است ) ، بهترین راه برای مصون ماندن در برابر بخش مهمی از ریسک می باشد یعنی بازار پر نوسان یورو / دلار امریکا یا به تعبیری یورو / درهم امارات ( نوسان درهم در قبال دلار امریکا به علت سیاست بانک مرکزی امارات نا چیز است ). مراحل این کار عبارت است از:
الف ) بانک طی یک معامله با سررسید مطابق با سررسید پرداخت دین ، مبلغ 5 میلیون یورو را با فروش درهم اما رات، پیش خرید می نماید. ( البته بنابر روا ل بازار های ارزی، پرداخت درهم و دریافت یورو در سررسید 6 ماه بعد انجام می شود ).
ب) شش ماه بعد بانک مبلغ درهمی که باید پرداخت کند را با برداشت ریال از حساب مشتری، از بازار یا منابع خود وبه قیمت روز سررسید ( شش ماه بعد ) در برابر ریال ایران خریداری یا تهیه می کند.
ج) بانک مبلغ 5 میلیون بورو حاصل از این معامله ارزی را در سررسیدبابت دین اولیه خود یا مشتری خویش می پردازد.
در این مثال ، بانک و مشتری از بازار پرنوسان ریال ایران در مقابل یورو اجتناب و به بازار کم نوسان ریال ایران در برابر درهم امارات پناه بردند.
با فرض دسترسی مشتری به درآمدها و یا دریافتی ارزی حالت های زیر را می توان در نظر گرفت :
1) مشتری قبل از شش ماه ، دریافتی یورویی دارد : با این وجوه ، دین خود را می پردازد.
2) دریافتی یورویی مشتری پس از شش ماه رخ می دهد: مشتری با استفاده از وام یا تسهیلات کوتاه مدت ارزی (نظیر اضافه برداشت یا اعتبار در حساب جاری - Overdraft) ، دین خود را در سررسید پرداخت و سپس با دریافتی یورویی خویش ، وام یا تسهیلات را باز پرداخت می نماید.
3) مشتری قبل از شش ماه دریافتی ارزی غیر یورویی دارد: از با نک خود می خواهد طی یک معامله مشابه با مثال بالا، مبلغ 5 میلیون یورو را با سررسید یکسان با سررسید دین خود، پیشاپیش خریداری نماید.
4) مشتری پس از شش ماه دریافتی غیر یورویی دارد: دو اقدام لازم است: ابتدا مانند مورد 2) ، با اخذ وام یا تسهیلات به مبلغ 5 میلیون یورو، دین خود را بپردازد. ثانیا و بطور همزمان و به منظور اجتناب از ریسک نوسان در نرخ ارز دریافتی خود در برابر یورو ، این مبلغ 5 میلیون یورو را با فروش پیشاپیش دریافتی غیردلاری خود ( و طبعا به سررسید دریافتی غیر دلاری ) ، خریداری و از آن محل ، وام یا تسهیلات یورویی را باز پرداخت نماید.
5) مشتری دارای گردش وجوه به دو یا چند ارز می باشد: بهترین راه حل در این حالت استفاده از معاملات تعویض ارز (Currency Swap) می باشد ، به طوری که همراه با مدیریت بهینه ی وجوه، نقدینگی مورد نیاز نیز در زمان لازم در دسترس باشد. به عنوان مثال دو روز بعد مشتری تعهدی برای پرداخت 2 میلیون یورو داشته ، اما اکنون در حساب خود درهم امارات دارد . در عین حال یک ماه بعد از محل قرارداد دیکری ، 3 میلیون یورو دریافت خواهد کرد. در عین حال تعهد ات جدید به درهم امارت از دو ماه بعد برای وی ایجاد خواهد شد. راه حل ساده و فوری اما پرریسک آن است که درهم خودرا برای تهیه ی یورو بفروشد و دو ماه بعد هم ، یورویی را که در آن زمان دریافت می کند برای تهیه ی وجه درهم مورد نیاز خود بفروش رساند. با این روش مشتری با تغییرات نرخ برابری یورو در مقابل درهم طی این دو ماه در معرض ریسک و زیان قرار دارد. اما روش حرفه ای دیگر تعویض وجوه یورویی و درهم امارات در مقابل یکدیگر است: معامله ی تعویضی شامل دو بخش همزمان می باشد: فروش درهم امارات برای تهیه ی 2 میلیون یورو به سررسید دو روز بعد و خرید همزمان مبلغ درهم امارات فروخته شده در برابر یورو به سررسید یک ماه بعد (یعنی زمان دریافت 3 میلیون یورو ). از آنجا که نرخ هردو بخش این معامله ی تعویضی دریک زمان تعیین می شود، طی مدت این یک ماه ، نوسانات نرخ یورو در برابر درهم امارات زیانی را متوجه ی مشتری نمی سازد.
همان گونه که مثال بالا نشان می دهد، توجه و برنامه ریزی بانک و مشتری برای گردش وجوه از لحاظ زمان و نوع ارز و نیز آشنایی با ابزارهای مدیریت ریسک بازار علاوه برکمک به یک بانک و یا مشتری، در حد کلان و به سهم خود، از بربادرفتن ثروت ملی و نیز افزایش قیمت تمام شده کالا و خدمات و در نتیجه تورم جلوگیری می کند.
امید است که بانکهای کشور نسبت به تعریف و طراحی چند محصول ساده تحت عنوان بیمه ریسک بازار ارزی و نیز آموزش شعب و مشتریان خویش ، هر چه سریعتر به این مهم بپردازند.
منبع: بانکر
