عمق این مشکلات زمانی افزایش مییابد که معادن در مناطق محروم هم قرار داشته باشند. در این حالت به دلیل اینکه سرمایهگذاری بلندمدت برای بخش قابل توجهی از سرمایهگذاران توجیه اقتصادی ندارد، آنها به خامفروشی رو میآورند.
استان خراسان جنوبی به ۲ دلیل تبدیل به هدفی برای سرمایهگذاریهای کوتاهمدت و زودبازده شده است. نخست آنکه معادن بسیاری در این استان وجود دارد و دوم آنکه عمده معادن این استان روزمینی هستند و استخراج از معدن هزینه چندانی در بر ندارد. در این استان معادنی مانند طلا، سنگآهن، کرومیت، مس، سنگ تزئینی و دیگر مواد معدنی با ذخیره قطعی بالا وجود دارند و به جز چند واحد که فرآوری هم انجام میشود در بیشتر واحدها شاهد خامفروشی هستیم. با توجه به معادنی که در خراسان جنوبی وجود دارد اما به دلیل خامفروشی منابع معدنی، شاهد هستیم که میزان ارزش افزوده در این استان به رقم قابل توجهی نرسیده است.
بیش از ۳۰ درصد معادن استان در نهبندان مراد هاشمزهی، نماینده مردم نهبندان و سربیشه در مجلس شورای اسلامی درباره وضعیت معادن استان خراسان جنوبی میگوید: در بازدیدهای معادن دیده میشود که خامفروشی با گستردگی بسیار بالا در حال انجام است و این موضوع به واقع جای نگرانی زیادی دارد. وی ادامه میدهد: معادن سنگآهن، مس، سنگ تزئینی و دیگر مواد معدنی در این استان دارای عیار و ضریب خالصی قابل توجهی هستند که متاسفانه به دلیل حمایت نکردن از واحدهای فرآوری اکنون به صورت خامفروشی مبادله میشوند.
هاشمزهی با اشاره به اینکه استخراجهای اولیه بسیار کمهزینه هستند، توضیح میدهد: بیشتر معادن این استان معادن روزمینی هستند و استخراج آنها بهویژه در مراحل اولیه هزینه زیادی ندارد و این موضوع از جمله مزیتهای معدنی استان است.
این نماینده خانه ملت ادامه میدهد: متاسفانه به دلیل نبود زیرساختهای مناسب سرمایهگذاران تمایل چندانی به سرمایهگذاری در بخش معادن ندارند و در صورتی که سرمایهگذاران، معادن این استان را برای سرمایهگذاری انتخاب کنند به دلیل اینکه امکان سرمایهگذاری بلندمدت وجود ندارد طرحهای زودبازده را انتخاب میکنند. وی با بیان اینکه خامفروشی یکی از راههای افزایش سرمایه است، توضیح میدهد: هر چند که در این حالت ارزش افزوده کمتری به وجود میآید اما مواد معدنی سریعتر به فروش میرسند و سرمایهگذاران نیز با بازگشت سرمایه مناسبی روبهرو میشوند.
هاشمزهی با اشاره به اینکه دولت باید جلوی خامفروشی را بگیرد، میگوید: زمینه خامفروشی را متاسفانه سرمایهگذاران ایجاد میکنند و باید با ایجاد طرحهای تشویقی، واحدهای فرآوری احداث شوند. این نماینده مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه حدود ۳۵ درصد از معادن استان در نهبندان است، توضیح میدهد: برای بخش خصوصی که قصد سرمایهگذاری بلندمدت ندارد، خامفروشی توجیه اقتصادی دارد اما با توجه به اینکه مواد معدنی سرمایه کشور است، باید از فرآوری آنها نیز حمایت شود. نماینده مردم نهبندان و سربیشه در مجلس شورای اسلامی ادامه میدهد: بخش خصوصی در مناطق محروم باید برای ایجاد طرحهای پایدار تشویق شود تا هم سرمایهگذاران به سود و توجیه اقتصادی برسند و هم اشتغالزایی و رونق اقتصادی استان تقویت شود. وی با اشاره به اینکه قانون نیاز به اصلاح دارد، میگوید: رهبر معظم انقلاب با صراحت درباره خامفروشی توضیح دادند اما در قانون ممنوعیت چندانی برای این کار وجود ندارد.
احداث واحدهای فرآوری، بزرگترین نیاز نهبندان رضا اردونی، رییس اداره صنعت، معدن و تجارت شهرستان نهبندان درباره وضعیت خامفروشی در این شهرستان استان خراسان جنوبی میگوید: در این شهرستان واحدهای فرآوری وجود دارد و خامفروشی بیشتر در حوزه سنگهای تزئینی انجام میشود.
وی درباره واحدهای فرآوری موجود در شهرستان نهبندان توضیح میدهد: واحد فرآوری مس ماهور اکنون به مرحله لیکینگ (جداسازی ماده معدنی از دیگر فلزات) رسیده و این بخش از فرآوری در محل معدن انجام میشود. در حوزه گچ کارخانه فرآوری در شهرستان احداث شده است. رییس اداره صنعت، معدن و تجارت شهرستان نهبندان درباره واحدهای سنگبری میگوید: ۳ واحد سنگبری در شهرستان نهبندان احداث شده و ۲ واحد دیگر در دست احداث است.
اردونی در پاسخ به این پرسش که آیا این واحدها برای فرآوری مواد استخراج شده کافی هستند، توضیح میدهد: در حوزه مس و گچ خوشبختانه مشکلی وجود ندارد و واحد لیکینگ در محل معدن مس ماهور فعال است اما در حوزه سنگهای تزئینی این واحدها جوابگوی نیاز شهرستان نهبندان نیستند. وی ادامه میدهد: تعداد معادن سنگهای تزئینی در شهرستان نهبندان به بیش از ۵۰ معدن میرسد که به طور میانگین هر معدن در سال بین ۱۰ تا ۱۵ هزار تن استخراج دارد. میزان استخراج این واحدها در سال میتواند خوراک ۲۰ کارخانه فرآوری و سنگبری را تامین کند.
رییس اداره صنعت، معدن و تجارت شهرستان نهبندان با اشاره به اینکه اکنون در شهرستان نهبندان فقط ۳ واحد سنگبری وجود دارد، میگوید: در این حالت برای معدنکاران راهی جز خامفروشی وجود ندارد و بیشترین خرید سنگهای تزئینی به صورت خام توسط واحدهای فرآوری استان اصفهان است. اردونی در ادامه میگوید: احداث واحدهای فرآوری سنگ تزئینی یکی از جدیترین نیازهای شهرستان نهبندان است که تا حد زیادی به اشتغالزایی و افزایش سطح رونق اقتصادی کمک میکند.
ناتوانی در بازاریابی سنگهای تزئینی رییس اتاق بازرگانی، بیرجند برخلاف مسئولان استانی که کسب سود بیشتر از سوی بخش خصوصی را عامل خامفروشی در حوزه سنگهای تزئینی و یا سایر محصولات معدنی میدانند بر این باور است که ضعف در بازاریابی منجر به ترویج خامفروشی محصولات معدنی ایران شده است.
محسن احتشام، رییس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند بهعنوان نماینده بخش خصوصی در استان خراسان جنوبی به موضوع خامفروشی در حوزه سنگهای تزئینی میپردازد و در اینباره به میگوید: مشکل اساسی بخش خصوصی برای خامفروشی از ناتونی در بازاریابی محصولات است. وی با اشاره به اینکه واحدهای ما که رو به خام فروشی میآورند مشکل بازاریابی دارند، ادامه میدهد: برای مثال در بیرجند کارخانه سنگی وجود دارد که با توانمندی بالا کار میکند و تمام ماشینآلات خود را از ایتالیا وارد کرده است اما هیچ حمایتی از این واحد نشده تا بتواند بازار جهانی خود را پیدا کند.
احتشام ادامه میدهد: در این حالت واحدهای اینچنینی مجبور به خامفروشی میشوند، به عبارتی سنگها را از معدن استخراج میکنند و برای فرآوری به اسپانیا، چین و دیگر کشورها صادر میکنند.
رییس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند در ادامه با اشاره به اینکه دولت باید برای بازاریابی و بازارسازی این واحدها تلاش کند تا ایجاد واحدهای فرآوری توجیه اقتصادی داشته باشد، تصریح میکند: واحدهای کنونی، هزینه سربار زیادی دارند و حاشیه سود اندک، در این حالت سرمایهگذاری برای فرآوری توجیه اقتصادی خود را از دست میدهد.
دولت باید برای جلوگیری از خامفروشی اقدامات مناسبی در حوزه بازاریابی و بازارسازی انجام دهد. وی با بیان اینکه خامفروشی فقط در حوزه معادن نیست و در حوزه کشاورزی هم این مشکلات وجود دارد، ادامه میدهد: در حوزه زرشک، زعفران، پسته، خرما و دیگر محصولات کشاورزی هم این مشکلات وجود دارد و واحدهای مناسبی برای دستهبندی و بستهبندی وجود ندارد و دلیل احداث نشدن واحدهای مناسب در این حوزهها بازاریابی نکردن مناسب است. بخش دولتی در این حوزه مدعی است که واحدهای خصوصی خامفروشی میکنند و بخش خصوصی با اینکه خامفروشی را میپذیرد اما مقصر را بخش دولتی میداند.
خصوصیها در استان خراسان جنوبی معتقدند که دلیل خامفروشی عملکرد ضعیف بخش دولتی در حوزه بازاریابی و بازارسازی است و به همین دلیل احداث واحدهای فرآوری توجیه اقتصادی ندارد. به نظر میرسد تا زمانی که متولیان معادن در این بخش از استان خراسان جنوبی که شامل بخش دولتی و خصوصی میشود این روند را ادامه دهند، نهتنها به نتیجه مناسبی نخواهند رسید بلکه هر روز به تناژ خامفروشی محصولات معدنی نیز افزوده میشود.
منبع: صمت
