در پی جنگ جهانی و اردوگاههای مرگ هیتلر و با سایه بمب اتمی که بر سرتاسر جهان گسترده شده بود، تصور جهنمی که هامرشولد در ذهن داشت، سخت به نظر نمیرسید. با این همه حالا و ٧٠ سال پس از تأسیس این سازمان، شورای امنیت سازمان ملل به طور فزایندهای در تأمین امنیت ناتوان است، صلحبانانش نمیتوانند حافظ صلح باشند و آژانس پناهندگان این سازمان در حال تلاش برای مهار تعداد پناهجویانی است که از جنگ در گریزند. شکی نیست که سازمان ملل از سال ١٩٤٥ که آغاز به کار کرد، میلیونها نفر را از جهنم نجات داده؛ اما همزمان به نام صلح، پایش را به میدان جنگ گذاشته و ناظری بوده بر نسلکشی، درحالیکه بیش از نیم تریلیون دلار در طول ٧٠ سال هزینه کرده است. حق وتوی اعضای دائم شورای امنیت ( آمریکا، روسیه، چین، انگلیس و فرانسه) هم همیشه محل بحث و انتقاد بوده است. بسیاری از ناظران میگفتند که قدرت روبهرشد افکار عمومی جهان، یارای مقابله و تحتتأثیر قراردادن حق وتوی این کشورها را دارد اما هنوز و بیهیچ مانع حقوقی و با کمترین هزینه، همه این کشورها با رأی منفی خود مانع تصویب هر قطعنامهای میشوند که در راه منافع ملیشان نباشد و در معدود زمانهایی به نفع جامعه جهانی و صلح است و در اکثریت موارد برخلاف آن. روز جمعه و همزمان با هفتادمین سالگرد تشکیل سازمان ملل، اكثريت كشورهاي عضو سازمان ملل حق وتوی اعضای دائم شورای امنیت در قطعنامههای مرتبط با جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت را به چالش کشیدند. طرح محدودیت استفاده اعضای دائم شورای امنیت از حق وتو، که از سوی کشور لیختناشتاین مطرح شده بود، از سوی ١٠٤ کشور سازمان ملل از جمله فرانسه و بریتانیا، که خود از اعضای دائم شورای امنیت هستند، موردپشتیبانی قرار گرفت. طبق این طرح، اعضای دائم شورای امنیت متعهد میشوند علیه پیشنویس قطعنامههایی که به دنبال پایاندادن یا جلوگیری از نسلکشی، جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت هستند، رأی ندهند. علاوه بر پنج عضو دائم شورای امنیت، این شورا ١٠ عضو دیگر دارد که برای یک دوره دوساله انتخاب میشوند و اگرچه میتوانند به قطعنامههای سازمان ملل رأی دهند اما حق وتو ندارند. از اعضای غیردائم فعلی شورای امنیت، ژاپن، اوکراین و اروگوئه هم از طرح لیختناشتاین حمایت کردهاند. همزمان با طرح لیختناشتاین، فرانسه نیز پیشنهاد جداگانهای مبنی بر محدودیت استفاده از حق وتو در موارد فجایع گروهی مطرح کرد. ٧٣ کشور از طرح فرانسه حمایت کردند اما روسیه آن را رد کرد. گروههای حقوق بشری این ابتکار عمل را تحسین کردهاند با این حال درباره چشمانداز ترغیب قدرتهای بزرگ برای جلوگیری از استفاده آنها از حق وتو، واقعبین هستند. ریچارد دیکر، مدیر دیدهبان حقوق بشر در زمینه عدالت بینالمللی میگوید: «این طرح ممکن است سوءاستفاده برخی از اعضای دائم شورای امنیت از حق وتو را به چالش بکشد، سوءاستفادهای که بهدرستی بسیاری از کشورهای عضو سازمان ملل را رنجانده است». با توجه به مکانیسمهای تصمیمگیری در سازمان ملل و مواضع اعضای شورای امنیت، بعید است که طرح لیختناشتاین جنبه رسمی و قانونی پیدا کند، ولی شاید امضای شمار هرچهبیشتر اعضای سازمان ملل بتواند فضا و فشاری اخلاقی را ایجاد کند که اعضای شورای امنیت در مسائل یادشده بهراحتی از حق وتوی خود استفاده نکنند. ویتالی چورکین، فرستاده روسیه در سازمان ملل ماه گذشته درخواستها برای محدودکردن استفاده از حق وتو را رد کرد و آن را غیرواقعبینانه خواند. ایالات متحده در دهه گذشته، سه بار از حق وتوی خود استفاده کرده که همه موارد برای محافظت از اسرائیل بوده است، درحالیکه اکثریت کشورهای عضو، اسرائیل را به خاطر اقداماتش در سرزمینهای اشغالی سرزنش میکردهاند. در همین بازه زمانی چین، شش بار از حق وتوی خود استفاده کرده، درحالیکه مسکو در مدت مشابه ١٠ بار از این حق استفاده کرده است. از سال ١٩٩١ که روسیه جایگزین اتحاد جماهیر شوروی در سازمان ملل شد، آمریکا با ١٤ مورد، بیشترین تعداد استفاده از حق وتو را داشته و تقریبا همه موارد در دفاع از اسرائیل بوده است، روسیه در همین مدت ١٣ بار از حقش استفاده کرده و چین هم هشت بار. به طور کلی، روسیه و اتحاد جماهیر شوروی، ٨١ بار، ایالات متحده ٧٧ بابار، بریتانیا ٣٢ بار، فرانسه ١٨ بار و چین ٩ بار از حق وتوی خود استفاده کردهاند.
منبع: شرق
