تیمچه بازار قم با بزرگترین سقف ضربی در ایران | اتاق خبر
کد خبر: 300432
تاریخ انتشار: 16 آذر 1394 - 00:41
قم با توجه به اینکه شهری است با جاذبه‌های مذهبی ولی دارای جاذبه‌های گردشگری نیز می‌باشد که ما را به سوی تحقیق و آشنایی با این بناها سوق داده‌ا

قم با توجه به اینکه شهری است با جاذبه‌های مذهبی ولی دارای جاذبه‌های گردشگری نیز می‌باشد که ما را به سوی تحقیق و آشنایی با این بناها سوق داده‌است. قم در شاهراه ارتباطی حمل و نقل ایران واقع شده است . از یک سو رابط بین استان‌های صنعتی ایران با تهران بوده و از سویی دیگر رابط استان‌ها و شهرهای جنوبی ایران با استان‌ها و شهرهای شمالی است. این ویژگی تنها ویژگی زمان حال نبوده  بلکه  در گذشته نیز قم به دلیل قرار گرفتن در مسیر راه ابریشم دارای اهمیت ارتباطی بوده است که به بحث ما در این تیمچه بزرگ مرتبط است. 

اطلاعات جغرافیایی استان قم

قم در منتهی الیه شمال غربی کویر بزرگ ایران قرار دارد و یکی از عناصر مهم طبیعی آن رودخانه قم است که از جنوب غربی بسوی شمال‌شرقی جریان دارد.

رودخانه قم‌رود پس از پیوستن رودخانه لعل‌بار در شمال نیم‌ور به سمت غرب و به طرف شهرهای دلیجان و قم می‌رود و در ناحیه پل دلاک در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی قم به قره‌چای پیوسته و به کویر نمک می‌ریزد.

سد پانزده خرداد به فاصله ۱۵ کیلومتری از شهر دلیجان به سمت قم روی این رودخانه ساخته شده است.

عرض جغرافیایی استان قم بین عرض ۳۴ درجه و ۱۵ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۱۵ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی آن بین طول ۵۰ درجه و ۳۰ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۳۰ دقیقه شرقی است

1

اطلاعات کلی از بازار قم و تیمچه بزرگ بازار نو

بازار قم با قدمت حدود ۴۰۰ سال، در مرکز شهر واقع شده و دارای سراهایی است که ویژگی این سراها نوعی فضاهای باز معماری  (مجتمع تجاری بدون سقف ) هستند و معمولا به تجارت عمده می‌پردازند . این سراها در حقیقت همان کاروانسراهای درون‌شهری محسوب می‌شوند که در راسته بازارها قرار دارند و شمار و وسعت آنها نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی آنها است. راسته‌ی بازار دارای پوشش گنبدی و سرپوشیده است. طول راسته‌ی بازارنو حدود يک کيلومتر و سقف آن از پوشش گنبدی ساخته شده است. اين بازار دارای  يک تیمچه بنام تیمچه بزرگ بازار نو است. تیمچه بزگ قم در شمال راسته بازار نو استان قم قراردارد. این بنا از آثار ارزشمند هنری ومعماری ایران است که توسط  استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی  طراحی  و اجرا شده و بانی آن تاجر بزرگ قم ( حاج سید محمود طباطبایی ) بوده است.2

این تیمچه برای تجارت فرش ساخته شده و امروزه فرش مهمترین محصول صناعی و فروش این تیمچه است به طوری که قم به عنوان پایتخت فرش ابریشمی ایران و جهان شناخته شده است.

احداث طاق تیمچه بزرگ با دهانه ۱۶ متر و ارتقاع ۱۵ متر از جمله شاهکارهایی است که با تیمچه امین‌الدوله در کاشان برابری می‌کند . تیمچه بزرگ به طور کلی متشکل است از دو بخش اصلی و تیمچه‌سرا و دارای دو ورودی از راسته بازار نو به تیمچه و یک ورودی از کوچه سیداسماعیل به سرا است.

3

اطلاعات تاریخی تیمچه بزرگ قم

بخش‌های وسیعی از بازار قم در دوران صفویه و پیرامون مسجد جامع بنا شد و تا پایان دوره قاجاریه بناهایی که بدان نیاز بود، در آن جای گرفت. در دوران ناصرالدین شاه بازار قم رو به گسترش نهاد و “بازار نو” احداث شد و در دو سوی این راسته نو، بناهای تازه‌ای مثل تیمچه بزرگ ساخته شد. در سال‌های نخست دوره پهلوی نیز بر مبنای ضرورت‌های تجاری موجود، بخش‌هایی به بازار نو افزوده شد.

این بازار به صورت خطی و به شکل یکپارچه ساخته شد و از میدان کهنه تا پل علیخانی ادامه دارد. بازار قم تیمچه‌ها، سراها و… دیگری را هم در بر می‌گرفت. حدود ۵۰ سال پیش به موازات توسعه شهر قم و به دلیل احداث خیابان‌های جدید، بازار را به چند بخش تقسیم کردند و قسمت‌هایی از آن برای همیشه از میان رفت. در حال حاضر از بازار قدیم قم، دو بخش “بازار کهنه” و “بازار نو” بر جای مانده که هر کدام از این بازارها حدود یک کیلومتر طول دارد.

bazar-e-qom.jpg2

13940504000675_PhotoL (1)

اطلاعات معماری تیمچه

عناصر شاخص معماری تیمچه

این بنا از نظر وسعت، هنر معماری و تزیینات از جمله بناهای منحصر‌به ‌فرد به شمار می‌رود. تیمچه‌ی بزرگ قم، بیست حجره در طبقه‌ی پایین و دوازده غرفه در بالا دارد و آثاری ارزنده از هنر گچ‌بری و مقرنس را در خود جای داده است. گنبد این بنا از نوع عرق‌چینی و پوشش زیر آن شمسه‌کاری با روزنه‌هایی برای تامین روشنایی داخل بناست. تیمچه با دو ورودی به راسته بازار نو راه می‌یابد.

 

حجره‌ها:

حجره به اتاق‌هایی داخل سراها و کاروانسراها و بناهایی از این قبیل که در تیمچه محل کسب و تجارت است، تقسیم می‌شود. گاهی این فضاها در طبقات فوقانی، کاربری غیر از مغازه داشته و انباری یا کارگاه می‌باشند. در مجموع بنای ۲ طبقه‌ی تیمچه بزرگ دارای ۴۲ حجره است که ۲۷ حجره در طبقه همکف و تعداد ۱۵ حجره در طبقه اول قرار دارند. ابعاد حجره‌ها متفاوتند اما اکثرا دارای ابعاد و تناسبات مشابه با اندکی تفاوت هستند. فرم حجره‌ها مستطیل است که با طاق پوشیده شده است.

13920303123952644_PhotoL۱۱

در طبقه همکف، مجموعه ۲۷ حجره مستقل وجود دارد که ۱۲ باب از این حجره‌ها در دو سمت حیاط اصلی، ۴ حجره در گوشه‌های شمالی، ۲ حجره در راهروی منتهی به حیاط شمالی، ۳ حجره در نیم هشت ورودی و ۴ حجره در راهروی فرعی و جانبی قرار دارند. علاوه بر فضاهای مذکور، ۲ فضای راهرومانند و طویل با عرض کم نیز در کنار دو حجره میانی و دو فضای کوچک در انتهای پله‌های ایوان اصلی قرار دارند که به عنوان انبار به کار گرفته می‌شوند.

شاه‌نشین:

بخشی از بنا در تیمچه است که محل اسکان رئیس، مدیر و مسئول اصلی بناست و محلی برای فرماندهی بنا و معمولا دارای مرکزیت در اینگونه بناهاست به همین دلیل دارای ویژگی‌های خاص معماری است و تزئینات بسیار زیبایی را شامل می‌شود. شاه‌نشین بنای تیمچه بزرگ بازار نو شمالی صحن بنا و در طبقه فوقانی قرار گرفته و کاملا مشرف به تمامی بخش‌های بناست. دسترسی به شاه‌نشین از طریق پلکان‌هایی که در فضای اصلی قرار دارند به شاه‌نشین می‌رسد. این دو راه پله به بالکنی مقابل فضای شاه‌نشین می‌رسند و سرانجام وارد فضاهای داخلی آن و دیگر فضاهای متصل به آن می‌گردد . در ایوان یعنی فضای فوقانی تراس شاه‌نشین، شاهد تزئینات بسیار زیبای مقرنس هستیم که کاملا زیبا و استادانه اجرا شده‌اند .

3

IMG_0424AAAAA

IMG_0449aa

10

این بنا از نظر وسعت، هنر معماری و تزیینات، ازجمله بناهای منحصر به فرد به شمار می‌رود. تیمچه بزرگ قم متشکل از بنایی با دو طبقه بالا با ۱۲ غرفه دارای اُرسی‌های زیباست که بیشتر آنها از بین رفته‌اند. بالای حجره‌ها در زوایا، مقرنس گچی مشاهده می‌شود. سقف تیمچه سه چشمه است که قسمت وسطی به دهانه ۱۵ متر و ارتفاع ۱۵ متر دارای دو پوشش است. طول این بخش ۲۸ متر و بدون ستون است. چشمه میانی با بلندی و دهانه ۱۵ متر دارای پوشش آجری ظریف و آراسته با مقرنس گچی در زوایا است. گنبد از نوع عرق‌چینی و پوشش زیر آن شمسه‌کاری با اسلوب رسمی‌بندی و یزدی‌بندی است. در این پوشش‌ها همچنین روزنه‌هایی برای تأمین روشنایی داخل بنا در نظر گرفته شده است.

IMG16264833منبع: کجارو

کلید واژه ها :
نظرات
ADS
ADS
پربازدید