آیین سنتی قالی شویان در یونسکو به نام ایران ثبت شد | اتاق خبر
کد خبر: 349910
تاریخ انتشار: 20 خرداد 1395 - 16:08
مراسم قالی شویان هرساله در دومین جمعه مهرماه در مشهد اردهال برگزار می‌شود. آیین سنتی و مذهبی قالی‌شویان علاوه بر ثبت در فهرست میراث معنوی ایران در فهرست یونسکو نیز به ثبت رسیده‌ است.

به گزارش اتاق خبر، هر سال در دومین جمعه پاییز مصادف با شهادت امامزاده سلطان‌علی بن محمد باقر، آیین سنتی و مذهبی قالی‌شویان، در مشهد اردهال برگزار می‌شود. در این مراسم که به جمعه قالی هم شهرت دارد، اهالی فین کاشان در یک مراسم نمادین، با چوب‌دستی‌هایی، قالیچه‌ای را در نهر آبی که در نزدیکی آنجاست شست و شو می‌دهند.

هر سال بسیاری از مردم ایران برای حضور در مراسم قالی‌شویان و دیدن این آیین تاریخی به مشهد اردهال سفر می‌کنند. مشهد اردهال در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان واقع شده و مراسم قالی‌شویان تنها آیین مذهبی اسلامی است که به تقویم خورشیدی برپا می‌شود. این مراسم در فهرست میراث معنوی ایران و نیز در دسامبر ۲۰۱۲ در فهرست میراث فرهنگی و معنوی یونسکو به ثبت رسید.

مراسم قالی شویان

علت برگزاری مراسم قالی‌شویان

بنابر نقل‌ها و روایاتی که سینه به سینه تا به امروز به ما رسیده، امامزاده سلطان‌علی از فرزندان امام باقر به درخواست اهالی کاشان قدیم به ایران آمد و پس از مدتی توسط حاکمان وقت به شهادت رسید. گفته شده سلطان‌علی را هنگام دعا و نماز در محلی که اکنون به قتلگاه معروف است به شهادت رسانده‌اند. چنان که نقل است دو روز پس از شهادت خبر به فینی‌ها می‌رسد، فینی‌ها با بیل، چوب و چماق خود را به اردهال رسانده و در روز سوم شهادت، پیکر پاک امام‌زاده را در یک تخته قالی نهاده، به سر نهر آبی که اکنون به نهر شاهزاده حسین معروف است، برده و غسل دادند و بعد در محل کنونی به خاک سپردند.

مراسم قالی شویان

به روایتی دیگر، جسد پاره پاره امام‌زاده را بدون غسل روی قالی گذاشتند و به بالای تپه‌ای که کنون در آن آرام گرفته بردند و دفن کردند. بعد قالی آغشته به خون امام‌زاده را با آب جوی شستند. می‌گویند وقتی فینی‌ها مشغول غسل و دفن بودند، اهالی خاوه از راه می‌رسند و کمک می‌کنند؛ به همین علت فینی‌ها در دومین جمعه مهرماه به مشهد اردهال می‌آیند و مراسم خاکسپاری او را زنده نگاه می‌دارند.

 

آیین برگزاری مراسم قالی شویان

مراسم قالی شویان

مراسم اصلی قالی‌شویان که به جمعه قالی نیز مشهور است دارای ویژگی‌ها و آیین‌های خاصی است. اغلب عزاداران، شب جمعه قالی به اردهال می‌آیند و در زائرسراها، دامنه‌ها و حوالی صحن‌های بقعه امام‌زاده شب را به صبح می‌رسانند. از اوایل صبح جمعه، هزاران نفر با پوشش پیراهن مشکی، چوب و چماق‌های تراشیده و مخصوص خود را که از قبل می‌تراشند و آماده می‌کنند، به دست می‌گیرند. چوب به دستان در کنار جوی آبی که در صحن بقعه شاهزاده حسین جاری است، جمع می‌شوند و منتظر می‌مانند تا مراسم آغاز شود. در این میان چند تن از بزرگان، نذورات نقدی مردم را جمع می‌کنند. با شروع مراسم، یا حسین‌گویان و با شور و هیجان با پایین و بالابردن چوب‌هایشان برای گرفتن قالی به سمت مرقد سلطان‌علی که در فاصله ۸۰۰ متری واقع است، به راه می‌افتند.

مراسم قالی شویان

پس از عبور از گذرگاه دره، از ضلع جنوبی بقعه وارد صحن پاپک می‌شوند و با طی پله‌های پاپک وارد صحن صفا می‌شوند. معمولاً قبل از این که قالی را از خادمین امام‌زاده تحویل بگیرند، در صحن صفا و صحن‌های جانبی، مراسم نوحه‌خوانی و سینه‌زنی و سخنرانی برگزار می‌شود. پس از پایان سخنرانی و سوگواری، یکی از ریش‌سفیدان فینی، کمک‌های نقدی و نذورات جمع‌آوری شده را به عنوان هدیه به متولی یا سرپرست خادمان آستانه می‌دهد و درخواست قالی مخصوص امام‌زاده شهید را می‌کند. خادمان، یک تخته قالی لوله شده را با پارچه مشکی می‌پوشانند و به ریش‌سفیدان می‌سپارند. چوب به دستان، با دیدن قالی با شور و هیجان مضاعف و فریاد یا حسین یا حسین به سوی قالی می‌شتابند. قالی را در اختیار خود می‌آورند و در حالی که انبوه جمعیت غیر فینی آن‌ها را احاطه و همراهی می‌کنند، قالی لوله شده را به نشانه جسد امام‌زاده که در فرش پیچیده شده با ذکر یا حسین و هیاهوی زیاد بر دوش نهاده با گام‌های تند و شتایان از صحن صفا خارج می‌شوند. دسته دیگر، چوب و چماق‌های خود را در آسمان تکان می‌دهند، می‌رقصانند و مانند سپاهی خشمگین به دنبال علم به سوی چشمه سرازیر می‌شوند.

مراسم قالی شویان

گروهی جلوتر، خود را به چشمه می‌رسانند و جمعیت را از لب چشمه کنار زده، فضا را آماده ورود قالی می‌کنند. قالی را یه کنار نهر می‌آورند و بر روی زمین می‌گذارند. در این هنگام کسانی که امام‌زاده را یاری نکرده‌اند را لعنت می‌کنند. سپس برای شستن قالی، چوب دستی خود را در آب چشمه فرو برده، بیرون می‌آورند، قطرات آب چوب‌ها را به قالی می‌پاشند و گوشه‌ای از قالی را خیس می‌کنند، که این نمادی برای شستن و غسل دادن قالی شهید است. سپس به همان ترتیب قالی را بر دوش گرفته از طریق گذرگاهی که به در شرقی بقعه منتهی می‌شود وارد صحن سردار یا فینی‌ها می‌شوند و چند دور قالی را در حیاط می‌چرخانند و بعد به ایوان بقعه می‌برند.

مراسم قالی شویان

چند نفر از بزرگان پیش می‌روند تا قالی را بگیرند ولی چوب به دستان که دوست ندارند قالی را تحویل دهند، با تکان دادن چوب‌هایشان آن‌ها را دور می‌کنند؛ تا این‌که با کشمکش‌های زیاد و فریادهای مکرر حسین، حسین و الله اکبر بزرگان فینی قالی را گرفته به بزرگان خاوه تحویل می‌دهند. خاوه‌ای‌ها نیز قالی را با تشریفات خاص تحویل خدام امام‌زاده می‌دهند. بدین ترتیب حدود ظهر مراسم تمام می‌شود و دسته برای زیارت به مرقد امام‌زاده می‌روند.

 

مراسم قالی شویان

مراسم جمعه جار

یک هفته پیش از مناسک آیین قالی شویان، به طور معمول در نخستین جمعه از فصل پاییز، مراسم جار در فین برگزار می‌شود. این روز که در میان فینی‌ها به «جمعه جار» معروف است، در واقع روز فراخوانی مردم به مراسم قالی‌شویان در مشهد اردهال است. تعیین روز قالی شویان و اعلام آن به مردم به عهده ستاد برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالی‌شویان فین است. این گروه روز مراسم قالی‌شویان را معمولاً در دومین جمعه پائیز تعیین می‌کنند، اما اگر مصادف با روزهای سوگواری یا جشن‌های مذهبی باشد، مراسم به یک هفته بعد یا قبل موکول می‌گردد.

مراسم قالی شویان

بازار مراسم قالی‌شویان

یکی برنامه‌های جانبی مراسم قالی‌شویان، احداث بازاری به مدت یک هفته تا ده روز است که در آن صاحبان حرفه‌های مختلف، کالاها و اجناس خود را به مردم و زائران عرضه می‌کنند. چنان که بر می‌آید، مردم آن منطقه معتقدند خرید لوازم و اسباب خانه در مشهد اردهال در کنار بقعه امامزاده سلطانعلی باعث خیر و برکت می‌شود.

نظرات
ADS
ADS
پربازدید