از شهر خاکستری تا شهر سبز | اتاق خبر
کد خبر: 55314
تاریخ انتشار: 13 اسفند 1392 - 10:40
دکتر تورج امینی اتاق نیوز- اکنون بیش از هر زمان دیگر شهرهای ما در مقابل مخاطرات زیست محیطی بی دفاع هستند . آلودگی هوا بارزترین نماد این مخاطرات زیست محیطی است که سالانه باعث مرگ و میر بسیاری از شهروندان می گردد و چهره شهر های بی دفاع ما را خاکستری نموده است . شهر سبز به عنوان یک رویکرد نوین بر زمینه های اکولوژیکی و خود آگاهی شهروندان تاکید دارد و اولین گام خود را در جهت معرفی شاخص های زیست محیطی به منظور ارزیابی عملکرد و اثرات زیست محیطی برای  دست یابی به شهر پایدار و تبدیل یک شهر خاکستری به شهر سبز بر می دارد. رویکرد مدیریت شهری در شهر سبز بر مبنای مدیریت اکولوژیکی است و شهر همچون اکوسیستمی در نظر گرفته می شود که با تطبیق با شاخص های زیست محیطی بدنبال پایداری اکولوژیکی است . شهر سبز شهری است که در آن دستاوردها در توسعه اجتماعی، اقتصادی و فیزیکی به حد اعلی وجود دارد و با اجرای این طرح به توسعه پایدار خواهیم رسید . شهر سبز دارای یک منبع پایدار از منابع طبیعی است که در آن توسعه با توجه به مصرف منابع برای نسلهای فعلی و آینده صورت می گیرد . راهبرد های مهم زیست محیطی در آن بمود اجرا درآمده و از هر نظر شهر را با کیفیت بالا قابل زندگی نموده است . مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست شهرها اگر چه عمده ترین وظایف اجرایی  شهرداری ها در حوزه محیط زیست انسانی و شهری  خلاصه می گردد و درواقعا مدیران شهری لازم است تا با تلفیقی از مدیریت شهری و مدیریت محیط زیست شهرها را اداره کنند لیکن برای اهداف زیست محیطی شهرها لازم است برنامه ریزی جدی صورت پذیرد تا شهرها با دیدگاه بهبود کیفیت محیط زیست برای شهروندان به نحو احسن قابل سکونت و زندگی شوند . بنظر میرسد که مهمترین راهکار بهبود وضعیت فعلی شهرها که درگیر آلودگی فزاینده زیست محیطی همچون آلودگی هوا ، صدا و آب و خاک و غیره هستند و همچنین بهبود خدمات در مدیریت پسماند های شهری و امور مربوطه و کنترل و مصرف بهینه انرژی در شهرها و سایر اقدامات مرتبط را شامل می شود مدیریت و برنامه ریزی منطبق با ارتقاء شاخص های پایداری زیست محیطی و در یک کلمه توسعه پایدار شهری است . هفت راهبرد عمده برای رسیدن به  شهر سبز علیرغم فعالیت های جزیره ای و سلیقه ای مدیران شهری  در سطح شهرداری های کشور متاسفانه تا کنون نمی توانیم شهری را بعنوان شهر پایدار یا نمونه کامل یک شهر سبز معرفی کنیم . شهری که همه راهبردهای شهر سبز را بنحو احسن در برنامه ریزی های خود گنجانده و به سطح قابل قبولی از تطبیق با شاخص های پایداری زیست محیطی رسیده باشد . در اعلامیه جهانی شهرهای سبز که توسط برنامه محیط زیست سازمان ملل ( UNEP) در سال 2005 میلادی طرح گردید هفت راهبرد مهم برای رسیدن به یک شهر سبز تبیین شده است که برخی از شهرها صرفا بر یک یا دو راهبرد تکیه کرده و تا حدی به پیش رفته اند لیکن در میانه راه کار را زمین گذاشتند . در ذیل  به تشریح این هفت راهبردعمده برای رسیدن به شهر سبز  خواهیم پرداخت : راهبرد اول : کاهش مواد زائد شهری این راهبرد هم در برنامه ریزی های مدیریت پسماند شهرداری ها بعنوان مهمترین عامل برای کاهش ریخت و پاش های اقتصادی و با عنوان تفکیک مواد و بازیافت مواد زائد جامد شهری و همچنین عملیات تبدیل ضایعات تر بعنوان کمپوست و باز تولید مواد مطرح است و هم بایستی با آموزش شهروندان برای مدیریت پسماند ها و کاهش مواد زائد جامد از منازل اقدام نمایند . در واقع شهروندان که سرمایه های اصلی شهرها هستند بایستی با مشارکت لازم در این زمینه بسیار فعال اقدام نمایند و این مسئله را دیگر چیزی بنام دور وجود ندارد تا پسماند ها را دور بریزیم بصورت ملموس درک نمایند . راهبرد کاهش ضایعات یکی از مهمترین راهبردهای شهر سبز است که از ابتدا در دو بخش صورت می گیرد . اول از همه از منابع خام کمتر استفاده شود و دوم اینکه مواد زائد در مبدا و مقصد بازیافت شوند . این بازیافت با سه عنوان جایگزنی – بازیابی منبع و استفاده مجدد صورت می گیرد و استفاده کمتر از مواد خام به این عنوان که در خط تولید و همچنین فرایند ها تغییر بوجود آید . تغییر در فرایند ها با تغییر مواد خام تغییر تکنولوزیکی و بهبود عملیات صورت می گیرد . در شهر سبز اعتقاد راسخ بر این است که مواد زائد یا ضایعات به رفاه و سرمایه تبدیل شود و مواد غیر قابل مصرف بعنوان منابع ، و همچنین زباله بعنوان پول نقد در اید . زباله ثروت یا طلای کثیف نام  دارد . راهبرد دوم : مصرف بهینه انرژی مصرف سوخت های فسیلی بطور فزاینده ای از سال 1950 در جهان شروع شده است و از همان زمان گازهای گلخانه ای روز به روز بیشتر و بیشتر کره زمین را مورد تهدید قرار داده است . اکنون بیش از 90 درصد حمل و نقل جهان وابسته به این سوخت هاست و عمده ترین آلودگی شهرها نیز بعلت اکسیداسیون ناقص سوخت در موتور خودرو ها باعث افزایش آلودگی هوا و زیانهای اقتصادی فراوان شده است . همچنین  افزایش و تراکم جمعیت در شهرها در فصول محتلف مصرف انرژی را چه در بخش ساختمان بعنوان افزایش دهنده دما در زمستان یا کاهش دهنده دما در تابستان تشدید نموده است و لازم است راهکارهای مناسبی همچون رعایت مقررات مبحث 19 ساختمان در شهر سازی بصورت جدی بمورد اجرا درآید . کاهش استفاده از سوخت های فسیلی و کاهش گاز های گلخانه ای مهمترین فعالیت در این زمینه است . کلید مصرف انرژی در شهرها وابسته به برنامه ریزی کاربری زمین است که با توجه به مکانیابی درست مراکز پرتراکم انسانی مثل مراکز اداری و تجاری و توزیع متناسب کاربریها می توان حمل و نقل را کاهش داده و به بهینه سازی مصرف سوخت کمک نمود . همچنین سایبری کردن فعالیت های اداری و حذف تقاضا های بی مورد سفر در این زمینه کمک خواهد نمود . سودمند ترین روش کاربرد انرژی که متضمن جلوگیری از اتلاف، افزایش بازدهی انرژی، نگهداری از منابع پایان پذیر انرژی و کمترین آسیب به محیط زیست باشد در این راهبرد بچشم می خورد . راهبرد سوم : حفظ و نگهداری اکوسیستم های شهری بر خلاف اکوسیستم های طبیعی ، اکوسیستم های شهری پیوندی از عناصر طبیعی و عناصر انسان ساخت هستند که فعل و انفعالاتشان نه تنها توسط محیط طبیعی تحت تاثیرقرار می گیرد بلکه عواملی مانند فرهنگ ، رفتار شخصی ، سیاست ، اقتصاد و نهاد اجتماعی نیز بر آن موثر است . اکوسیستم های شهری ناسالم می توانند منجر به تنزل محیطی در سطح محلی و وسیع تر ، مشکلات اجتماعی ،رکود اقتصادی ،مشکلات سلامتی انسان و فراتر از این ها ، جدایی شهراز طبیعت شوند. حفظ طبیعت در شهر به افزایش روحیه انسانی و افزایش سطح پیوند بین انسان و فطرت پاک انسانی و طبیعی خود کمک خواهد کرد . شهر پایدار و شهر سبز شهری است که پرندگان هم آن را بعنوان مامن زندگی خود انتخاب کنند و نه اینکه بعلت آلودگی از آن شهر مهاجرت نمایند . زیستگاه این پرندگان و مهمترین ریه تنفس شهرها بوستانها و فضاهای سبز شهری هستند که باید با حفظ و گسترش آنها حداقل استاندارد سرانه را برای شهروندان تامین نمایند . حفظ فضاهای سبز و باغات بعنوان زیستگاه حیات وحش ،استفاده از اکوسیستم های آبی در فضاهای سبز شهری و  توسعه فضای سبز بعنوان مهمترین شاخص های شناخت کیفیت مخیط زیست انسان مطرح  است که اهمیت این راهبرد را بما نشان می دهد . راهبرد های چهارم : توسعه حمل و نقل پایدار استفاده از خودرو های پاک در سفرهای کوتاه شهر به پیشگیری از آلودگی هوا کمک می نماید . همچنین در شهرها نیازمند آن هستیم تا با تدوین مقرراتی برای کاهش حجم سفرها اقدام لازم را بعمل آوریم . تشویق شهروندان با آموزش و توسعه  استفاده از دوچرخه و پیاده روی برای سفرهای کوتاه به حمل و نقل پایدار شهری کمک می نماید . همچنین اتخاذ تصمیمات دیگری همچون کاهش یا حذف هزینه های استفاده از وسایل حمل و نقل همگانی بخصوص در روزهایی که هوا بشدت آلوده است و محدود کردن رفت و آمد اتومبیل ها به ویژه در بافت مرکزی شهرها به این مسئله کمک می نماید . مديريت تقاضا ي سفر (TDM) با توزیع مناسب کاربری ها و آمايش سرزمين  در برنامه ریزی شهری و طرح تفصیلی شهرها بجدیت بایستی پیگیری شود . همچنین حمل‌ونقل غيرموتوري (NMT) و استفاده از دوچرخه در سفرهای کوتاه باید برنامه ریزی شود . استفاده از حمل‌ونقل عمومي (BRT&MRT) و فرهنگ سازی و آموزش برای این منظور و همچنین توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی از مهمترین مباحث در حمل و نقل پایدار است . در هر صورت شهر پایدار شهری است که انسان و شهروندان و نه خودرو محور برنامه ریزی آن است و این باعث تاسف است که در شهری خورو ها به راحتی بتوانند تردد نمایند ولی افراد سالخورده و کودکان و سایر شهروندان بایستی از پله های بلند پل عابر برای رفتن به طرف دیگر خیابان مسافت زیادی را طی طریق نمایند . مشاركت مردم در حمل و نقل پایدار نقشی اساسی در توسعه این راهبرد دارد و باید به آن نگاه ویژه شود . راهبرد پنجم :بهبود کیفیت محیط زیست حل معضلات اجتماعی ( فقرو تبعیض، اعتیادو.. ) و رفع تبعیض بین شمال و جنوب و تبدیل شهرداری از نهادی صرفا خدماتی به نهادی اجتماعی و افزایش سطح بهداشت محیط و پیشگیری از آلودگی های بصری و جلوگیری از مهاجرت بیرویه و کنترل رشد جمعیت در شهرها بر اساس پیش بینی صورت گرفته در طرحهای تفضیلی و توجه  به بهداشت  شهر و حل مشکل حاشیه نشینی و... از اهداف این راهبرد است . در مورد هر کدام از این راهبرد ها می توان پروژه های کوچک مقیاس تعریف و با اجرای آن به اهداف بلند شهر سبز دست یافت . راهبرد ششم : کنترل  آلودگی های زیست محیطی برنامه ریزی برای کنترل آلودگی های مختلف زیست محیطی در شهرها شامل آلودگی هوا ، آب و فاضلاب ، آلودگی صدا و خاک نیازمند داشتن اطلاعات دقیق از منابع آلاینده ، میزان و سطح انتشار آن در شهر و این امر نیز مستلزم پایش مداوم آلاینده ها در شهرهاست  . شناسایی و اندازه گیری آلاینده ها برای برنامه ریزی کنترل آنها بما کمک خواهد کرد . سیاست گذاری های کلان در سطوح تصمیم گیران و همچنین اقدامات عملی کوچک مقیاس در کل به بهبود کیفیت محیط زیست خواهد انجامید . برنامه ریزی برای خروج فرودگاهها و صنایع آلاینده هوا و صدا از شهرها در کوتاه مدت بسیار موثر خواهد بود . اجرای برنامه طرحهای جامع کاهش آلودگی هوا یک امر اجتناب ناپذیر بوده و هر گونه کوتاهی نسبت به آن بحران های زیست محیطی را بدنبال خواهد داشت . راهبرد هفتم : برنامه ریزی برای معماری و شهر سازی پایدار طراحی ساختمان ها در تعامل با اقلیم محلی ،استفاده از مصالح و فناوری های نوین برای حفاظت از انرژی،  چیدمان و جهت گیری ساختمان ها مطابق با اقلیم محلی و استفاده از فناوری های نوین برای بهره گیری از انرژی پایدار خورشیدی و سایر انرژی های تجدید پذیر از اهداف این راهبرد است . مسلما برنامه ریزی برای پایداری شهر با توجه به یک نگاه هویتی از محله های شهر می تواند در اجرای پروژه های جهانی کوچک مقیاس و منطبق با هویت محله ای دگرگونی زیادی در شهر بوجود آورد . توسعه پایدار شهرهای آینده توسعه شهرهای آینده بدون توجه به رعایت ملاحظات زیست محیطی اجتناب ناپذیر است و در صورتی شهری بخواهد به حیات خود بدون گرفتاری در میان آلاینده ها  ادامه دهد لازم است خود را با شاخص های زیست محیطی و پایداری تطبیق داده و از الگوی توسعه پایدار پیروی نماید . توسعه پایدار تضمین کننده نیازهای اقتصادی ، اجتماعی و زیست محیطی شهروندان در آینده خواهد بود . نتیجه گیری مدیران محترم شهری می توانند با کاربست درست و اصولی راهبردهای شهرسبز ، شهر  خود را به شهری پایدار تبدیل نمایند . اگر چه در ابتدای امر کاربست همه راهبردها مشکل می نماید و شاید در مرحله اول به بودجه هنگفتی نیاز باشد لیکن در مراحل کار متوجه خواهیم شد که هزینه های انجام شده بعد از اجرای راهبردها برگشت خواهد شد . بعنوان مثال وقتی در شهری روزانه 500 میلیون تومان هزینه برای جمع آوری مواد زائد جامد صرف می گردد بعد از اجرای راهبرد کاهش مواد زائد جامد این هزینه به نصف تقلیل می یاید و در این صورت نتایج ارزشمند اجتماعی ، اقتصادی و زیست محیطی اجرای طرح و برند شهر سبز در شهرها نمایان خواهد شد . اجرای همه راهبردها در سطح همه شهرهای کشور امروزه یک ضرورت اجتناب ناپذیر است . و در هر کدام از راهبردها شهر را برجسته و مشکلات آن بخش را مرتفع خواهد نمود . در صورتی که شهری بتواند همه راهبرد ها را بمورد اجرا درآورد به یک شهر پایدار و سبز تبدیل خواهد شد که این شهر می تواند نماد یک محیط با کیفیت و قابل سکونت باشد . امید است مدیریت شهری کلان شهرها و همینطور شهر های کوچک ما که دیری نخواهد پائید که به شهرهای بزرگ با مشکلات بزرگتر روبرو خواهند شد از هم اکنون به اجرای این راهبرد ها همت گمارند . دکترای مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست شهری
کلید واژه ها :
مطالب مرتبط
نظرات
ADS
ADS
پربازدید