به گزارش اتاق خبر، نیاز صنایع برای توسعه و پیشرفت، دسترسی آسان به بسترهای تولید و مواد اولیه مرغوب و برخورداری از فناوری و دانش فنی بروز است. خوشبختانه با گشایش اقتصادی و پسابرجام راه دسترسی و انتقال دانش فنی تولید تجهیزات در صنایع مختلف هموار شده و این امید وجود دارد که در سایه همگامی با استانداردهای جهانی، جهش‌های عمیقی در صنایع ایجاد شود. با این‌همه آنجایی که صحبت از انتقال دانش فنی و فناوری می‌شود باید گوشه چشمی نیز به موضوع مدیریت فناوری داشت. این نگاه مدیریتی با توجه به ضرورت تدوین نقشه راه و ساماندهی تولید در عرصه‌های صنعتی موضوع مورد بررسی این گزارش است.
مدیریت فناوری
فناوری ابزار اساسی برای نوآوری در تمام زمینه‌های توسعه جامعه انسانی بوده است. مدیریت فناوری، شناسایی، انتخاب، اکتساب، توسعه، بهره‌برداری و حفاظت موثر فناوری‌های مورد نیاز برای استمرار جریان محصولات و خدمات به بازار را شامل می‌شود. همچنین مدیریت فناوری همه جنبه‌های مربوط به ترکیب مسائل فنی و تصمیم‌گیری درباره کسب‌وکار را مورد بحث قرار می‌دهد و به‌طور مستقیم با تعدادی از فرآیندهای کسب‌وکار شامل توسعه استراتژی، نوآوری، توسعه محصولات جدید و مدیریت عملکردها در ارتباط است. سلامت مدیریت فناوری نیازمند ایجاد جریان‌های علمی مناسب بین دیدگاه‌های فنی و بازرگانی برای رسیدن به تعادل میان کشش بازار و فشار فناوری است. هدف کلیدی مدیریت فناوری این است که اطمینان دهد منابع فنی به‌طور موثر با نیازهای کسب‌وکار در ارتباط است. فرآیندهای مدیریت فناوری شامل شناسایی، انتخاب و کسب دانش فنی روز، بهره‌برداری و حفاظت از آن است. با این توضیح مختصر و مقدماتی درباره مدیریت دانش فنی و فناوری سراغ صنعت بزرگ‌مقیاس کشتی‌سازی می‌رویم که این روزها و در گام‌های آغازین شکوفایی اقتصادی پسابرجام، زمینه انتقال و کسب دانش فنی روز دنیا را در خود فراهم می‌بیند. گواه آن نیز حضور هیات‌های معتبر بین‌المللی و مذاکره آنها درباره تولید مشترک و انتقال فناوری مورد نیاز ساخت کشتی‌سازی است اما با این‌همه صحبتی که از کسب دانش فنی روز می‌شود باید دید چه میزان ظرفیت‌های آشکار و نهفته برای تولید در این صنعت وجود دارد و چه میزان به انتقال فناوری و بهره‌برداری از آن نیاز داریم؛ اینها نخستین مراحل مدیریت دانش فنی در صنعت کشتی‌سازی است.
شناسایی نقاط ضعف و قوت در کسب دانش فنی روز
صنعت کشتی‌سازی با ۴۰ صنعت ارتباط مستقیم و با۶۰ صنعت ارتباط غیرمستقیم دارد، یعنی اگر کشتی‌سازی ما فعال شود، زیرشاخه‌های حدود ۱۰۰ صنعت مستقیم و غیرمستقیم فعال می‌شود. کشتی‌سازی یکی از صنایع اشتغالزا و محرک بسیاری از صنایع وابسته نظیر فولاد و رنگ است که گفته می‌شود به ازای هر یک نفر شاغل در کشتی‌سازی، ۴ نفر در صنایع وابسته مشغول به کار خواهند شد. با این حال این صنعت مادر خطرپذیری خاص خود را نیز برای تولیدکنندگان دارد. گذشته از آن، این صنعت هنوز به حد کافی به خودکفایی و بومی‌سازی ساخت تجهیزات نرسیده و نیازمند نگاه به دانش روز دنیاست. ولی چگینی، مدیر توسعه صنایع دریایی استان هرمزگان درباره چارچوب مدیریت دانش فنی ساخت کشتی به صمت گفت: ساخت کشتی و بومی‌سازی تجهیزات در داخل نیازمند یک زنجیره اقتصادی است که در یک چارچوب صنعتی از تولید آزمایشگاهی آغاز می‌شود و در مرحله بعد به تولید صنعتی می‌رسد و درنهایت به بازار ارائه می‌شود. این فرآیند باید پیوسته باشد و در جریان تولید دانش و فناوری روز دنیا در آن لحاظ شود. چگینی درباره ساخت تجهیزات کشتی‌سازی که نیازمند کسب دانش فنی روز هستند نیز گفت: دو دسته از تجهیزات کشتی‌سازی از خارج کشور تهیه می‌شود؛ نخست سیستم‌های ناوبری (رادارها و سیستم‌های الکترونیکی و نرم‌افزاری) و دوم موتورهای پرقدرتی که در کشتی‌ها نصب می‌شود. متاسفانه در این دو دسته از تجهیزات توانایی ساخت داخلی نداریم. از این رو اگر سعی شود که دانش فنی ساخت این تجهیزات را کسب کنیم و روی طراحی و ساخت داخلی آن تمرکز شود، موفقیت زیادی در صنعت کشتی‌سازی به‌دست می‌آوریم. با این حال در سازمان صنایع دریایی زیرمجموعه وزارت دفاع، برخی موتورهای کشتی با ظرفیت قدرت معلوم در کشور ساخته شده و به تولید انبوه هم رسیده اما درمجموع در تهیه و ساخت تجهیزات پرقدرت نیازمند خارج هستیم؛ مانند سیستم ناوبری که هنوز در کشور ما بومی‌سازی نشده است. چگینی در واکنش به طرح موضوع کسب‌وکار و صرفه اقتصادی در ساخت تجهیزات کشتی‌سازی گفت: متخصصان خوبی در کشور ما وجود دارد اما تنها داشتن تخصص کافی نیست و فراهم بودن بسترها و نیاز بازار نیز مهم است. به عبارتی قرار نیست موتور کشتی پرقدرت بسازیم و به مرحله صنعتی‌سازی برسانیم اما نیاز بازاری برای آن وجود نداشته باشد. هرچند کسب دانش فنی و ساخت تجهیزات کار چندان مشکلی نیست اما باید توجیه اقتصادی در این فرآیند لحاظ شود. به عنوان نمونه شفت و پروانه کشتی در گذشته در کشور ساخته نمی‌شد اما در حال حاضر سفارش کار و طراحی و ساخت آن انجام می‌شود آن‌هم در شهر مشهد که نزدیک دریا نیست که به لحاظ مباحث بازاریابی و کمک‌های صندوق توسعه صنایع دریایی این امکان فراهم شده است.
ساماندهی صنعت ساخت تجهیزات شناور
یکی از مباحث مهم در مدیریت فناوری در صنعت کشتی‌سازی در کنار شناخت نقاط ضعف و قوت، داشتن نگاه بروز مدیران و سیاست‌گذاران است که نسبت به اقتصاد دریا نگاه فراساحلی داشته باشند. این نگاه تکمیل‌کننده ابعاد مذاکرات برای کسب دانش فنی یا تهیه و تدوین چشم‌انداز توسعه صنایع دریایی و طرح‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت کشتی‌سازی است. مهرداد مظفری، مدیرعامل صندوق توسعه صنایع دریایی با اشاره به موضوع مدیریت دانش فنی و فناوری در ساخت کشتی به صمت گفت: به‌تازگی پروژه «مطالعه طرح ساماندهی صنعت ساخت تجهیزات شناور» از سوی صندوق توسعه صنایع دریایی در حال پیگیری و نهایی شدن است. هدف ما در این طرح این است که ببینیم وضعیت ساخت کشتی و شناور در کشور به چه نحو است؛ همچنین هدف ما در این پروژه بررسی وضعیت فناوری و میزان دانش فنی ساخت تجهیزات کشتی و شناور است. بررسی‌های ما نشان می‌دهد در حال حاضر در حوزه ساخت تجهیزات کشتی‌سازی ۲۰درصد ظرفیت بالفعل داریم. به عبارتی تجهیزاتی همچون زنجیر، لنگر، انواع وینچ و مبدل‌های حرارتی را می‌توانیم با کیفیت و قیمت مناسب تولید کنیم. این بررسی که در نظرخواهی از صاحب‌نظران صنایع دریایی انجام شده نشان می‌دهد در کوتاه‌مدت ۲۰درصد دیگر نیز به این ظرفیت بالفعل اضافه می‌شود. به عبارتی با اتخاذ استراتژی مناسب همچون طراحی خوشه تجهیزات و استراتژی‌های متفاوت دیگر که ما در این طرح از آنها استفاده کرده‌ایم، می‌توانیم ظرفیت تولید را تا مرز ۴۰درصد افزایش دهیم. مظفری افزود: صاحب‌نظران صنایع دریایی در این طرح عواملی همچون محصول، مکان و ترویج را در بالا رفتن ظرفیت تولید بررسی کردند و عدد ۴۰درصد با اتخاذ استراتژی کوتاه‌مدت تولید و بازاریابی پیش‌بینی شده است. وی با بیان اینکه دسته‌بندی تجهیزات کشتی‌سازی براساس نیاز بازار شکل گرفته گفت: سازندگان کشتی ظرفیت تولید را بیش از ۴۰درصد نیز برآورد می‌کنند اما آن میزان که با شاخص کیفیت، قیمت و زمان تحویل مناسب و انتظارات مشتری هماهنگ است تا ۴۰درصد قابل رقابت است.
مدیرعامل صندوق توسعه صنایع دریایی با تاکید بر ضرورت انتقال دانش فنی برای ساخت تجهیزات کشتی‌سازی گفت: در برنامه امسال صندوق توسعه صنایع دریایی، ۱۰۰میلیون دلار برای انتقال همزمان منابع ارزی و فناوری پیش‌بینی شده است. مظفری با اشاره به رویکرد کسب‌وکار در مدیریت فناوری ساخت تجهیزات کشتی گفت: ما هر روز با تقاضاهای متفاوتی برای ساخت شناور در داخل کشور روبه‌رو هستیم. با این‌همه از تولیدکنندگانی حمایت می‌کنیم که ظرفیت ساخت داخل را رعایت کنند. هرچند همه تولیدکنندگان این صنعت زمانی برای صرفه اقتصادی دارند که محصولات آنها از کیفیت و قیمت مناسب برخوردار باشد، به موقع تحویل داده شود و تامین‌کننده مالی داشته باشند. با این حال ممکن است برخی از مقیاس‌های ساخت به دلیل نوسانات قیمت نفت، اقتصادی نباشد اما در مجموع، علاقه‌مندی تولیدکنندگان برای ساخت با استفاده از فناوری‌های داخلی وجود دارد مشروط بر اینکه شاخص قیمت و کیفیت مناسب، تحویل به موقع و فاینانس در آن لحاظ شود. با این حال نظر ما این است که ساخت شناور و کشتی در داخل کشور توجیه اقتصادی دارد. وی در توضیح ضرورت انتقال دانش فنی در تحلیل فضای کسب‌وکار در صنعت کشتی‌سازی نیز گفت: کشتی‌سازی یک صنعت بزرگ‌مقیاس است و منابعی که به آن وارد می‌شود باید گردش نقدینگی داشته باشد. البته سازندگانی که در این صنعت به یک مقیاس اقتصادی می‌رسند به‌طور معمول افرادی باتجربه هستند. از این‌رو کشتی‌سازی برای تازه‌واردها پرخطر است؛ چراکه هزینه‌های بین‌المللی بر آن مترتب است. سازندگانی که کسب‌وکار و استانداردهای بین‌المللی و مقیاس‌های پیچیده را در آن می‌بینند به این توانایی می‌رسند که از ظرفیت‌های کوچک بگذرند و به ظرفیت‌های بزرگ برسند. از این‌رو بازارسنجی ساخت کشتی در دید آنها اقتصادی می‌شود.
از مباحث گفته‌شده می‌توان به این نتیجه رسید که هرگونه انتقال دانش فنی به لحاظ بازارسنجی و تحلیل بازار زمینه پیشرفت سازندگان این صنعت را فراهم می‌کند.
منبع: صمت
